"Эбии дьарык кеметунэн о5о санатын сайыннарыы"

Саха сирин үѳрэҕириитин министерствота

Сунтаар улууhун(оройуона)

«Үѳрэх салалтатын муниципальнай органа»

«Илимниирдээҕи сүрүн уопсай үѳрэхтээhин оскуолата»

Муниципальнай бюджетнай үѳрэх тэрилтэтэ

«Эбии дьарык кеметунэн о5о санатын сайыннарыы»

Толордо: Илимниир оскуолатын

алын кылааьын учуутала

Иванова Туяра Владимировна

2016

Иьинээ5итэ

1. Киириитэ………………………………………………………………………………….3

2. Норуот тылынан уус-уран айымньыта ыччаты иитиигэ тыынар куус……………….4

3. Кинематография………………………………………………………………………….6

4. «Кэнчээри» фольклорнай ансаамбль.………………………........................................7

5. Студия ТВ «Эйгэ»………………………………………………………………………..9

6. О5о дьарыга – о5о ситиhиитэ…..…………………………...........................................10

7. «Кэнчээри» фольклорнай ансамбылга уонна «Студия ТВ Эйгэ» куруьуоктарга дьарыктаммыттарын тумугэ……………………………………………………………….…..11

8. Тумук………………………………………………………............................................13

9. Туhаныллыбыт литература…………………………………………………………....14

Киириитэ

Хас биирдии норуот бэйэтин тереебут тылын, терут культуратын илдьэ сылдьан, үѳрэтэн, сайыннаран, сүтэрбэккэ келуенэттэн келуенэҕэ тиэрдэн иhиэхтээх. Бу ебугэлэрбититтэн хаалбыт киэн туттуубут, уратыбыт буолар.

Ийэ тылын кэрэхсиир, норуотун утуе үгэстэрин билэргэ талаьар о5о сайа5ас ейдеех-санаалаах буола улаатар.

Бу манна ордук суолтаны фольклор ылар. Хомо5ой тыл, утуе угэс, мындыр ѳй, сиэр-туом барыта норуот тылынан уус-уран айымньытыгар тумуллэр. Ебүгэлэрбит норуот тылынан уус-уран айымньытын келуенэттэн келуенэ5э дьарык гынан тириэрдэллэрэ. Онон терут итэ5элбитин, дьарыкпытын, сахалыы угэстэрбитин харахпыт харатын курдук харыстаан, айыл5абытыттан тэйбэккэ илдьэ сылдьыахтаахпыт.

Билинни кэмнэ саха норуотун тылынан уус-уран айымньыта сайдар суолга киирдэ. Онон биhиги келуенэ норуоппут уус-уран айымньытын сурун керуннэрин: ырыаларын, тойуктарын, олонхолорун уерэтэн, дьарыктанан сайдыах тустаахпыт.

Кэлэр келуенэ ыччаты умсугутар, сэргэхситэр гына араас киинэлэри онорон таьаарыахтаахпыт.

Үлэм сыала:

1. Саха фольклорун бар5а баай тыыныгар, умсугутар улуу кууЬугэр о5ону угуйуу, уЬуйуу уонна абылааЬын.

2. Улэбитин тумэн, киинэ гына онорон таьаарыы;

3. «Кэнчээри» фольклорнай ансамбылга уонна «Студия ТВ «Эйгэ»» куруьуоктарга дьарыктанан о5олор теье сайдыбыттарын чинчийии.

Соруктар:

1. аныгы технологияны туЬанан саха норуотун терут угэстэрин билиЬиннэрии;

2. о5о5о норуот кутун-сурун инэрэн ыллыыр-туойар, санарар-толорор дьо5урун сайыннарыы;

3. о5о тереебут тылын, фольклорун билэрин ситиЬии уонна бэйэтин норуотун ытыктыыр, таптыыр, кининэн киэн туттарын ситиЬии.

Улэм саба5алааьына: хас биирдии норуот бэйэтин утуе угэстэрин келуенэттэн келуенэ5э тиэрдэн истэ5инэ, дьон биьирэбилигэр таьааран истэ5инэ, биhиги саха омук быhыытынан тылбыт-еспут симэлийиэ суо5а.

Куутуллэр тумук:

О5о айыл5аттан айдарыллыбыт, ебугэлэриттэн удьуордаабыт дьо5урун, талаанын таба тайанан сайыннаран саха киьитин сиэринэн киэн-холку дууьалаах, амарах сурэхтээх, хомо5ой тыллаах, чэгиэн доруобуйалаах, сахалыы куттаах- сурдээх, «мин сахабын» диэн киэн туттар дьоьун киьини иитэн таьаарыы.

Быьаарар боппуруоьа: Билинни кэмнэ саха о5олоро ийэ тылларын билбэккэ улаатан, бэйэлэрин сахалыы ейдерун-санааларын, быьыыларын-майгыларын улам сутэрэн иьэллэр. Норуот уус-уран айымньытыгар улахан суолтаны уурбаттар. Уксун нууччалыы кинигэни аа5аллар, телевизорынан нууччалыы биэриини кереллер. Нууччалыы сахалыы буккуйан санараллар. Ааспыт олохпут, улуу олонхоьуттарбыт, ебугэлэрбит угэстэрэ, сиэри-туому тутуьуу уостан, сутэн эрэр. Ону саналыы тыын киллэрэн уйэтитии бу дьарык иьинэн ыытыллар.

Туьумэхтэрэ:

1. О5ону сылыктааьын, чинчилээьин.

2. Утумнаахтык дьарыгырыы, уьуйуу.

3. Тута хоьуйарга уьуйан, айар толкуйдуур дьо5урун сайыннарыы

Норуот тылынан уус уран айымньыта ыччаты иитиигэ тыынар куус

Норуот тылынан уус уран айымньыта фольклор дэнэр. Фольклор диэн английскай тылтан үѳскээбит, «Норуот муудараhа», «ейе» диэн суолталаах. Фольклору норуот уран тыллаахтара, ырыаьыттара, олонхоьуттара айаллар.

Тылынан уус-уран айымньы норуот еркен ейун, сиэрин-майгытын кунду кылаата. Норуот былыр-былыргыттан уус-уран тылынан бэйэтин оло5ун, учугэйгэ, кэрэ5э тардыьыытын, туохха сугуруйэрин, туохтан сиргэнэрин, бэйэтин чулуу дьоннорун эбэтэр, сиэрэ суох быьыылаах дьон туьунан айан, уос номо5о онорон кэпсиир. Саха норуота баай, бэргэн тыл кеметүнэн ырыалары, таабырыннары, остуоруйалары, ес хоьоонорун, олонхолору айбыт. Бу айымньылары бастаан биирдии киhи айар, ыллыыр, остуоруйалыыр, олонхолуур, кэпсиир. Ону уоска түhэрэн ылан, атыттар утуктэн, бэйэлэрэ себулууллэринэн эбэн, кѳ5үрэтэн атыттарга кэпсииллэр, ыллыыллар, туойаллар. Ити курдук тылынан уус-уран айымньы киhиттэн киhиэхэ, уйэттэн уйэ5э бэриллэн иhэр. Ол сылдьан уларыйар-тэлэрийэр, чочуллар, оноьуллар, кэлин бутун норуот айымньыта буолан тупсан тахсар.

Норуот дьо5ура арааhын, угуhун курдук кини тылынан уус-уран айымньытын эгэлгэтэ эмиэ элбэх. Кинилэри, ис хоhоонорунан, уус-уран уратыларынан наардаан, кѳрүннэргэ араарабыт. Саха норуотун тылынан уус-уран айымньытын сурун керүннэринэн: ырыалар, тойуктар, таабырыннар, ес хоьоонноро, чабыр5ахтар, сэhэннэр, номохтор, остуоруйалар, олонхолор буолаллар.

Саха норуотун тылынан уус-уран айымньытын саамай бедеҥ кѳрүнэ олонхо буолар. Бухатыырдар геройдуу охсуьууларын хоьоонунан хоьуйан кѳрдѳрѳр эпическэй (сэhэргиир) айымньыны олонхо диэн ааттыыбыт.

Олонхо бар дьон уйгулаах оло5ун туьугар ханнык да ыарахаттартан, кучумэ5эйдэртэн толлубакка хорсуннук охсуьарга ынырар. Норуот саас-уйэ тухары эйэ5э, дьолго ба5арбытын уус-уран тыл кууьунэн уос номо5о оностон, олонхо5о кэпсиир. Олонхо дьонно-норуокка утуе быьыы, сиэр-майгы уескуу, уунэ, бар5ара турарын сепке ейдуургэ, ону бастын угэс оносторго ынырар, уьуйар, уерэтэр.

Фольклору оскуола5а уерэтэр то5о нааданый? 21-с уйэ – синтез уйэтэ. Илинни уонна ар5аанны культуралар синтезтэрэ ситимнээхтик са5аламмытын ЮНЕСКО олонхону аан дойду таьымнаах сыаннаьынан билиммитэ кердерер. Биллэрин курдук, наука араас салааларын синтезтэрэ бара турар. Ону таьынан, уйул5а уонна ей синтеьэ хас биирдии киьи тус эйгэтигэр барыахтаа5ын дьон ейдеете. Итинэн сибээстээн, тереебут тылы, культураны, историяны билии суолтата олус улаатта. То5о диэтэххэ, тереебут эйгэтин ити таьымнарын баьылаабыт – инэриммит эрэ киьи атын омуктар тылларын биллэ5инэ, синтезтиир кыахтанар. Оттон тереебут тылын билбэт, анардас атын омук тылынан мунурдаммыт киьи тугу синтезтиэ5эй?

Билинни саха уонна нуучча эйгэлэригэр эрэ буолбакка илинни уонна ар5аанны тыллары эбии баьылаатахпытына, кэлэр келуенэлэр синтеьи ессе диринник сайыннарыахтара. Оччо5о тереебут норуоттарын сутэртэн-эсэртэн быыьыыр суолу тобулуохтара.

Оттон онно быйаннаах ен буорунан ийэ тылбыт, терут культурабыт, бэйэбит историябыт буолар. Ити ус туьаайыыны ебугэлэрбитфольклорга тумпуттэрэ. Ол иьин фольклор суолтата улаатарын ейдуур кэммит кэллэ.

Фольклор киэн диэлин саха о5отугар арыйар улэ сыыйа олоххо киирэрэ буоллар, норуот талаана аьыллыа, ей санаата чэбдигириэ, айар, чинчийэр дьо5ура биллэрдик кууьуруе этэ. Кэнэ5эскитин кэнэ5эс теруттэрбит суруктаахтара эбитэ уьу диэн уос номо5ун курдук эрэ хаалбакка, фольклор тыыннанан, сайдан норуоппут аатын ааттата, кини киьилии сиэрин-майгытын бигэргэтэ туруо.

Ханнык ба5ар этнос, сир урдугэр араас эргимтэ5э олорор буолан, сайдыытын таьыма тереебут эйгэтиттэн ыйаахтаах. Ол иьин омуктар олохторо - дьаьахтара уратылардаах, быьыылара- таьаалара араас керуннээх, санарар тыллара атын-атын.Терут культурабыт сайдыытыттан буттуун саха омук кэлэр кэскилэ тутулуктаах. Саха фольклора тун былыргыттан киьи киьи ейе-санаата сайдыытын тустуургэ, дьо5урун уьугуннарыыга, айылгытын байытыыга сурун суолталаах .Уос номо5ун керуннэрэ: олонхо, ырыа, тойук, сэьэн, остуоруйа, туьулгэ ырыата, ес хоьоонноро, чабыр5ахтар, таабырыннар уо.д.а баай ис хоьоонноох буоланнар иитэр-уерэтэр куустэрэ улахан.

Дьэ онон саха фольклорун бар5а баай тыыныгар, умсугутар улуу кууьугэр о5ону кыра эрдэ5иттэн угуйуу, уьуйуу, абылааьын бу дьарык сурун сыала буолар. Атын омук бэйэтин норуотун ырыатын, тойугун билбэт киьини туора керере саарба5а суох. Онтон биhиги саха омуга атын омуктартан олох ураты кѳрүннэри баьылыыбыт. Саха фольклорун сэнээрээччи норуот элбэх.

Кинематография

Кинемато́граф греч. тылтан κινημα, род. п. κινηματος — хамсыыр и греч. γραφω — суруйар, уруьуйдуур; ол аата «хамсаныыны уруьуйдуур». Убайдыы бырааттыы Люмьердар онорбут аппарааттарыттан бу тыл уескээбитэ. Кинематограф XIX уйэ бутуутугэр айыллыбыта уонна XX уйэ5э киэнник биллибитэ.

Кинематография диэн ейдебулгэ киноиску́сство киирэр — аныгы искусство керунэ.

Бу искусство керунэ дьон киьи хамсыырын уруьуйдаан хаалларар ба5атыттан уескээбитэ. Аан маннайгы проекторга кердерер пленканы нуучча фотографа И. В. Болдырев1878—1881 сс., ол кэннэ америка ученайа Г. Гудвин в 1887с, уонна Дж. Истмен в 1889 с айбыттара. Онтон маннайгы аппараты XIX уйэ 80-с сылларыгар айбыттара. Бу манна киирэллэр: французскай физиолог Жюль Марэ «фоторужьё» (1882), Луи Лепренс аппараата (1888), английскай айааччылар У. Фрис-Грин уонна М. Эванс аппарааттара (1889) уо.д.а.

Кинематографияны саамай билинни кэмнэ чугаьаппыттарынан буолаллар: Эдисон «кинетоскоба», И. А. Тимченко аппарата (1893), Ж. Демени «хронофотографа» (1893), американскай айааччы Ж. А. Ле Рой проектора (1894), американскай айааччы У. Латам «паноптикум» проектора (1895) уо.д.а.

Кулун тутар 22 кунугэр1895с Парижка убайдыы - бырааттыы Люмьердар аан маннайгы «синематографтарын» дьонно кердербуттэрэ.

Россия5а маннайгы киинэ устуутун А.Федецкий Харьковка устубута (1,5 мун. ). Нуучча бастакы киинэтинэн «Харьков поеьа платформаттан айаннааьына» буолбута. (1896).

Алтынньы 6 кунугэр 1927 с — маннайгы тыастаах киинэ.

Маннайгы еннеех киинэ - «Танец Лои Фуллер» (англ. Annabelle Serpentine Dance). 1894с еце суох устубуттара, онтон 1895с ону илиилэринэн кырааскалаабыттара.

Россия5а маннайгы илиинэн кырааскаламмыт киинэнэн буолар – «Ухарь - купец» (1909с).

СССР толору еннеех киинэнэн буолар «Грунья Корнакова» 1936с.

«Кэнчээри» фольклорнай ансаамбль

Илимниир нэьилиэгин кулуубун дириэктэрэ Игнатьева Татьяна Ильинична «Чуораанчык» фольклорнай куруhуок тэрийэн алтыс сылын ситиьиилээхтик улэлиир. Мин Илимниир оскуолатыгар улэлии кэлэн бу куруьуогу олус сэргии кербутум. Татьяна Ильинична салайыытынан, «Кэнчээри» фольклорнай ансамбылы тэрийэн икки сыл улэлээтим.

Куруьуогум уратыта диэн дьарыкка о5о саадын иитиллээччилэриттэн са5алаан 9 саастаах о5олорго дылы дьарыктаналлар. Кыра о5о 5-7 сааьыгар бэйэтин омугар, тулалыыр эйгэ5э сыьыаныгар «остуоруйа-уьуйээн» таьымыгар сылдьар уонна бу кэмнэ ордук улахан дьоннуун сэьэргэьэн ону-маны билэр, доло5ойугар хатыыр ураты улгум кэмэ буолан, кини генетическай ейе-санаата тургэнник уьуктар уонна фольклор тылын-еьун, этэр кууьун олус бэркэ ылынар. Ол иьин суруннээн кыра саастаах о5олортон улэбин са5алаабытым.

Куруьуокка фольклор араас жанрдарын о5о ейдууругэр дьуерэлээн, кыа5ын учуоттаан, сааьыгар сеп тубэьиннэрэн билиьиннэрэргэ, иьитиннэрэргэ уонна уерэтэргэ диэн аттарылынна. Ол курдук бастакы сылга остуоруйа, таабырын, норуот ырыата киирдэ; иккис сылга чабыр5ах, олонхо, оьуокай эбиллэн биэрэр, онон фольклору билиьиннэрии уустугурар, дириниир.

Бастаан о5олору дьарыктыыр олус ыарахан этэ. Урукку ырыалар тыллара аныгы ырыаларга холоотоххо олус уустук буолан, о5о ылынарыгар ыарахан. Маннай норуот ырыаларыттан са5алаабыппыт. Татьяна Ильинична «Чуораанчык» ансаамбылга анаан онотторбут инструменнарынан дьарыктанабыт. О5о кыра эрдэ5иттэн тыас-уус таьаарарарын олус себулуур. Ол иьин аан маннайгыттан боростуой саха инструменнарын кеметунэн, ырыаларыгар до5уьуоллаан ыллыыр этилэр. Кэлин сыыйа-баайа ылынан, билигин о5олор олус умсугуйан дьарыктаналлар. Саха инструменнарыгар оонньуу-оонньуу ыллыылларын туохтаа5ар да ордороллор.

Бу куруьуокка о5олор эстетическай хайысхалаах улэнэн дьо5урдарын, талааннарын сайыннарыы барар. 

Туьумэхтэрэ:

1. О5ону сылыктааьын, чинчилээьин.

2. Утумнаахтык дьарыгырыы, уьуйуу.

3. Тута хоьуйарга уьуйан, айар толкуйдуур дьо5урун сайыннарыы

УЬуйар ньымалар

• Кердеруу – Норуот уус-уран айымньытыгар сыьыаннаах ойуу – бичик, араас оноьук, туттар тэрил - барыта кердеруугэ турар;

• Алтыьыы –Ебугэ угэьин сурун ейун – санаатын, тылын – еьун, ырыатын- тойугун кытта алтыьыы

• Уьуйуу – киьи бэйэтин айылгытын уратытын билэ улаатарыгар кэтээн керуу кемелеьер. Уьуйуу 4 хайысханан сайдар: ейге – санаа5а, кэрэ5э, дьо5урга – идэ5э, эти – хааны эрчийиигэ.

• Такайыы – толкуйу тобуларга дьо5уру уескэтэргэ такыйыы кедьуустээх.

• Сайыннарыы – О5о айыл5аттан бэриллибит талаанын, ейдуур дьо5урун сайыннаран, истибитин инэринэр, ейугэр тутар, хатыыр, толкуйун кэтээн керуу.

Иитии –уерэтии кедьуустээх буоларын туьугар маннык сурун ирдэбиллэр тураллар:

1. Саха оскуолаларыгар о5ону иитии-уерэтии, сайыннарыы фольклорга оло5уран барарын учуутал ейдуехтээх

2. Фольклору билиьиннэрии иитэр- уерэтэр улэ араас ньыматынан ситиьиллэр

3. О5о бол5омтотун тарда, активноьын урдэтэр сыалтан элбэх кердерен уерэтэр матырыйаалы, техническай средствоны, дидактическай оонньууну туьаныы;

4. Ансаамбыл тэринии.

Санаттан сана кѳрүннэри (жанрдары) уерэтэбит. Олонхо, оьуокай, норуот ырыалара, тойук. Билигин тойуктуурга уерэнэ сылдьабыт. Тойук диэн норуот ырыатын туспа кѳрүнэ. Кини кээмэйинэн да, толоруллуутунан да ырыаттан ураты, олонхо5о маарынныыр. Ессе кылыьахпытын таьаарарга дьарыктанабыт. Олоҥхону ааҕарга холоннубут. Олонхо саха о5отугар тереебут норуотун мындырдааьын, сиэрддээх билиилэрин, утуе майгытын, кэрэ, иьирэх иэйиитин инэрэр аналлаа5ын ейдеен, дьаныардаах улэ са5аламмыта.

О5ону олонхолуурга уерэтэргэ бу маннык ньымалары туьанабын:

• ТСО: араас устуулары истии;

• Араас кердерер материаллар;

• Оонньуу («Олонхо дьоруойдара» куубиктар, «Олонхо дойдуларын кытары билсиьии», «Эрчимэн Бэргэн муччургэннээх сырыылара», уо.д.а.)

• Ойуулуур дьуьуннуур хайысха: уруьуйдатыы, сыьыарыы;

• Аа5ыы: уустук тыллары быьаарыы, ейдетуу, санарарга уерэтии;

• Музыканан до5уьуоллатан хамсаныы;

• Пластилинынан олонхо геройдарын онорон, санардан, мультик онорорго холонуу;

• Олонхолуурга холонуу

Билигин «Дьурулуйар Ньургун Боотур» олонхо5о би-ба-бо куукулалары оноро сылдьабыт.

«Эйгэ» ТВ студията

«Кэнчээри» куруоьугум таьынан, «Эйгэ» ТВ студия диэн куруьуогу салайан улэлэтэбин. Бу куруьуокка 1 кылаастан са5алаан 9 кылааска дылы саастаах о5олор дьарыктаналлар. Маны таьынан бу студия5а Илимниир эдэр ыччата, Анна Егоровна Яковлева, Татьяна Ильинична Игнатьева куус-кеме, субэ-ама буолар тутаах дьоммутунан буолаллар. Бу куруьуокка о5олор артыыстыырга уерэнэллэр, киинэ танар программанан урдуку кылаас о5олоро бэйэлэрэ киинэ танарга холоноллор, уерэнэллэр. Араас тэрээьиннэргэ кылгас киинэлэри, э5эрдэлэри устабыт (ол курдук «Ийэ кунэ», «Учууталбар аныыбын» Хэллоуин бырааьынньыкка, нуучча тылын нэдиэлэтигэр аналлаах кылгас киинэлэр).

Бу куруьуокпун «Кэнчээри» куруьуокпун кытары дьуерэлээн ыытабын. Ол курдук уерэппит олонхобут дьоруойдарын пластилинынан онорон хамсаталларын, санардалларын о5олор олус себулууллэр. Норуот ырыаларын ыллыылларын устан, танан мунньан иьэбит. Татьяна Ильинична салайыытынан, Сергей Васильев «Эрчимэн Бэргэн» олонхотун туруоран киинэ гынан онорон таьаарбыппыт.

Кыайыы сылын 70 сылыгар анаан «Сэрии ыар сыллара» диэн, сэрии кэмин о5олорун туьунан киинэ устубуппут. Бу киинэ5э уьуллан, ахтыы хомуйан, сэрии о5олорун ыар дьыл5аларын туьунан о5олор бэйэлэрин сурэхтэринэн-быардарынан биллилэр. Биьиги эбээлэрбит, эьээлэрбит хайдахтаах курдук ыарахан кэмнэ олорон ааспыт эбиттэрий диэн тумуккэ кэллилэр. Мин санаабар, билинни келуенэ о5олоро, сэрии алдьархайын ситэ ейдеебеттер. Мин Татьяна Ильинична субэтинэн салайтаран, о5олору бииргэ дьуерэлээн дьарыктыыр олус туьалаах эбит дии санаатым.

Ону кытары былырыын, Кыйыы кунугэр «Сэрии ыар сыллара» киинэбит дьон сэргэ кэрэхсэбилин ылбыта, кырдьа5астарга бэлэх буолбута. Бу киинэбит олунньу ыйга Саха НКИК каналыгар кестубутэ.

Бу сылга комедийнай жанрдаах тэттик киинэлэри устубуппут.

О5о дьарыга – о5о ситиhиитэ

«Кэнчээри» ансамбль ситиьиитэ, кыра да буоллар, барыбытын уердэр. Улууска ыытыллар «Сааскы таммахтар», күрэххэ ситиhиилээхтик кыттан «Бастын фольклор ансамбыла» урдук ааты ылан уеруубут мунура суох. Ону кытта уерэнээччим, Уйгууна Николаева олонхо быьа тардыытын аа5ан, «Ырыа Ча5аан» номинация хаьаайката буолбута. Бу кыра да буоллар биьиги маннайгы ситиьиибит.

«Эрчимэн Бэргэн» олонхону киинэ гына устубуппут лауреат 1 степени буолбута. Былырыын бу киинэбит улуустаа5ы социальнай видеороликтар курэхтэригэр 1 миэстэни ылбыта.

«Кэнчээри» фольклорнай ансамбылга уонна «Студия ТВ Эйгэ» куруьуоктарга дьарыктаммыттарын тумугэ

«Кэнчээри» фольклорнай ансамбылга дьарыктаммыттарын тумугэр

«Эйгэ5э» ТВ студия дьарыктаммыттарын тумугэр

Тумук

«Кэнчээри» куруьуокка дьарыктанар буолан, о5олор саха норуотун тѳрут культуратын ѳйдуургэ үѳрэнэллэр, ис кыахтара арыллар, сахалыы сайаҕас тылы үѳрэтэллэр. Норуотун уус-уран айымнньытын ытыктыыр, киэн туттар, салгыы сайыннарар киЬи буола уунэн тахсар. Тереебут тылынан чуолкайдык санаатын сааЬылаан санарар, айыл5аттан бэриллибит талаанын сайыннарар.Дьону- сэргэни кытары улэлии уерэнэр.

Бу куруьуокпун кытары сэргэ «Студия ТВ «Эйгэ»» куруьуокка о5олору дьарыктаан, артыыстыырга, дьон иннигэр тахсартан кыбыстыбат буоларга уерэтэбин.

Бу дьарыктар дьуерэлээн улэлииллэрэ улахан оруолу ылар. Ол курдук о5о норуот уус-уран айымнньытын диринэтэн уерэтэр уонна ону толорорго эрчиллэр. Фольклорнай ансамбылга дьарыктанан, эрчиллэн, олонхолуу, дэгэрэн ырыаны толоро уерэммиттэрин, ТВ студиябыт киинэ онорон, дьон – сэргэ иннигэр таьаарда.

Мин санаабар, тыа сирин оскуолатыгар уерэнэр о5о киэн сиртэн уратыта суох тула еттуттэн сайдыылаах буолуохтаах. Онон мин бу дьарыктарбын сѳпкѳ талбыппын диэн үѳрэбин.

Туhаныллыбыт литература

1. Андросова Ю.В., Александрова Н.П. «Олонхо в игровой деятельности детей» - Якутск: Бичик, 2013;

2. Афанасьев Л.А «Айыы сиэрин тутус» - Дьокуускай: Бичик, 1996;

3. Карпова Н.П., Петрова М.К. «О5ону терут культуратын тилиннэриинэн, салгыы сайыннарыынан уhуйан иитии-сайыннарыы эркээйитэ» - Дьокуускай куорат: Бичик, 1994

4. Ноговицына А.Ф. « Саха фольклорун ненуе уерэтии» Дьокуускай 2008

5. Оконешникова П.И., Поликарпова Е.М., Олесова С.Г.

«Тереебут литературабыт» 6 кылааска уерэнэр учебник. – Дьокуускай:

«Бичик», 2008

1. Попова М.А. «Саха терут культурата» I чааьа, - Дьокуускай: Саха Республикатын Уерэ5ин Министерствота, 1993;

2. Поликарпова Е.П., Гоголева М.Т., Иевлев Е.К., Попова А.С. «Олонхо педагогиката» учууталга кеме пособие / Саха Республикатын уерэ5ин мин-вота. – Дьокуускай: Бичик, 2009;

3. Садуль Жорж. Всеобщая история кино / В. А. Рязанова. — М.,: «Искусство», 1958.

4. Чехордуна Е.П. «Мин дойдум – олонхо дойдута». - Дьокуускай: «Бичик», 2006

5. Чехордуна Е.П., Иванова Е.П. «Олонхо эйгэтэ» - Дьокуускай: «Бичик», 2005

6. К 80-летию изобретения кинематографа (рус.) // «Техника кино и телевидения» : журнал. — 1975. — № 12. — С. 64—67. — ISSN 0040-2249.

17