Риза Фазыл «Амет – Ханнынъ балалыгъы»

Къырымтатар эдебияты

5 сыныф

Мевзу: Риза Фазыл

«Амет – Ханнынъ балалыгъы»

Мевзу: Риза Фазыл « Амет – Ханнынъ балалыгъы» («Амет – Ханнынъ йылдызы» повестинден парча).

Макъсатлар:

Окъутув: талебелерге къараман – Амет- хан Султан акъкъында малюмат берюв; диалог устюнден иш алып барув; метинни анълы окъув алышкъанлыкъларыны мукеммеллештирюв; тапмаджаларнынъ джевапларыны тапып, булмачаны толдурмагъа огренюв;

Инкишаф: талебелернинъ сез байлыгъыны зенгинлештирюв, багъламалы нутукъларыны инкишаф этюв.

Тербиевий: эдебият дерслерине севги, окъувгъа истек ашлав. Къарамнларымызгъа, тарихымызъа урьмет ашламакъ.

Универсаль окъув арекетлери

Регулятив: озь фикирлерини догъру ифаде этюв беджериклиги, дерсте фаалиетнинъ макъсадыны къарарлав беджериклиги;

Окъутув: умумий арекетлерине коре таснифлев беджериклиги;

Коммуникатив: бири-бирини динълев ве анълав беджериклиги, озь фикирлерини агъзавий шекильде тизюв беджериклиги.

Дерснинъ теминаты: талебелернинъ ресимлери, презентациялар, Амет – хан Султаннынъ ресими, корьгезме, даркъатмалар, серги: Амет – хангъа багъышлангъан китап, макъалелер; «Йылдыз» меджмуалары.

Дерсте къулланылгъан педагогик технологиялары: бераберликте ишлев(группаларда иш), индивидуаль иш, дифференциаль окъутув.

Дерснинъ чешити: янъы бильгилерни «ачма», янъы беджериклик ве алышкъанлыкъларны алув.

Дерснинъ кетишаты

1. Тешкилий къысым

-Алейкум селям, балалар.

- Селям алейкум

- бугуньки дерсимизде бизим халкъымызнынъ тарихына буюк иссе къошкъан белли инсанларымызнен таныш олувымызны девам этемиз

- Амма дерсимизни башламаздан эвель, биз сизлернен меракълы булмачаны чезип, дерсимизге «Анахтарны» тапмагъа керекмиз. Булмачамызны догъру чезсек, онынъ артында ресим пейда олмаджакъ.

- Булмачамызнынъ анахтары, келинъиз берабер окъуйыкъ: – йылдыз. Йылдыз сёзюни сиз насыл анълайсыз? Йылдыз – бу не? ( йылдыз – кокте ола; йылдыз деп, белли инсанларгъа айталар). Эльбет, йылдыз сёзюнинъ эм догъру, эм де кочьме манасы бар. Амма умумен алгъанда козь алдымызгъа мына бойле шекиль пейда ола

(оджа йылдызны косьтере, ве оны тахтагъа япыштыра)

Булмачанынъ артында исе, бакъайыкъ, насыл ресим пейда олды? (учакъ)

- я учакъ ве йылдыз – оларны озь ара сиз насыл багълап олурсыз? Бу сёзлерни, дерсимизнен келиштирип, насыл багъламагъа мумкюн??

Балалар: халкъымызнынъ белли инсаны – Амет – Хан, учакъ исе – Амет –хан учучыджы эди.

Оджа:

- догъру.

(фильмден парча – Амет –Хан ве учакъ )

- Таныдынъызмы? Бу ким эди?

- Амет – Хан Султан ким олгъаныны билесизми?

(учучыджы, учучыджы – сынавджы, белли къараман, джиан дженкининъ къараманы, советлер бирлигининъ эки дефа къараманы).

Эльбет, Амет – Хан Султан Улу къараман эди ве озь къараманий арекетлери ичюн о, йылдызлар къазангъан эди.

- ве бугуньки дерсимизде сиз де фааль чалышып йылдызчыкълар къазанаджасыз.

1. Mевзу, макъсатны илян этюв:

Оджа: бугунь дерсимизде биз Риза Фазылнынъ «Амет – Ханнынъ йылдызы»эсеринден «Амет –Ханнынъ балалыгъы» деп адлангъан парчанен таныш оладжамыз.

1. Талебелернинъ бильгилерни актуаллештирюв:

Эв вазифесини тешкерюв: янъы мевзумызгъа кечмезден эвель, сизге эвге мустакъиль шекильде Шамиль Алядиннинъ «Корюшюв» очеркинден Амет – Хан Султан акъкъында малюмат азырлап кельмеге эвге вазифе берильген эди

(талебелер метинден парчаларны невбет иле тариф этелер)

1. Дерснинъ мевзу, макъсатны илян этюв.

Бугуньки дерсимизниъ мевзусы исе «Риза Фазылнынъ «Амет – Ханнынъ йылдызы» повести парчасы устюнде иш. «Амет – Ханнынъ балалыгъы иле якъынджа таныш олув.

(Талебелер мевзуны дефтерге язалар).

1. Мевзу устюнден иш:

1. «Амет – Ханнынъ яшайышындан» - презентация (оджа)

2. Дефтерлерде мевзу языла

3. Риза Фазыл акъкъында къыскъа малюмат

(Мухтарова Султаниенинъ чыкъышы - РЕФЕРАТ)

1. - «Амет – Ханнынъ балалыгъы» - окъув, эр абзацкъа серлева къойып, план тизюв (талебелер невбет иле метинни окъуйлар, серлева къоялар)

( тахтада ве эр талебеге айры – даркъатмада серлеваларнынъ вариантлары бериле. Талебелер догъру джевапны сайлайлар, анлаталар ве даркъатмаларда бельгилейлер).

- суаллерге джевап (метинден сонъ)

- Метиннинъ мевзу ве гъаеси.

1. Оджа: Амет – Хан къырымтатар халкъынынъ къараманы, экинджи джиан дженки къараманы. Озь арекетлеринен Амет – Хан Султан тек Къырымда дегиль де бутюн дюньяда белли инсан. Амет – Хангъа тикленильген абиделер бунъа исбаттыр.

2. Амет – Хан эр даим яшайджакъ бизим акъылымызда, бизим хатырымызда (зеинимизде). Онъа багъышлап китаплар нешир олунгъан (оджа сергиге дикъкъат эте), чешит газеталар, меджмуаларда чокъ макъалелер басылгъан. Ондан гъайры, якъында «Хайтарма» киносы яшайыш корьди. Шу фильмнинъ режиссеры Ахтем Сейтаблаев.

1. Нетидже чыкъарув: баларнынъ ресимлерине дикъкъат айырув.

Баалав: талебелер, ким не къадар йылдыз къазангъаныны айталар, оджа озюнде бельгилей. Бааларны айта. Бойлеликнен, балалар, сиз дерсте чалышып, кичкене, кягъыттан йылдызчыкъларны къазандынъыз. Амма мен эминим, сиз эпинъиз осип, балабан олып, буюк, муим арекетлер япып акъкъикъий ватанпервер инсанлар оладжасыз. Ве сиз де бизим тарихымызгъа буюк иссе къошып, керчектен де йылдызлар къазанъырсызв ве халкъымызнынъ йылдызлары олурсыз.

- Амет – Хангъа шиир ( Султание ве Адиле тариф этелер):

Адиль Амет «Эки къанат»

- фильмден парча

ЧЕРКЕЗ АЛИНИНЪ «АМЕТ – ХАНГЪА» шииринден сёзлери

« …оджанынъ сёзю:

Ольмейди, ольмеди, ольмеди Амет – Хан,

Яшар о, яшайджакъ несиллер анъында.

Унутмаз ич оны урь Ватан, догъмуш халкъ,

Батырнынъ чин руху яшаркен къанында.»

- Ралелер устюнде зарфлар бар. Бу зарфларынызны ачып бакъынъыз, ичлеринде не сакълангъан. О йылдызлар устюнде не язылгъан? Келинъ, балалар, берабер окъуйыкъ:

БИЗИМ ТАРИХЫМЫЗ БАЙ, ЗЕНГИН АММА КЕЛЕДЖЕГИМИЗ ИСЕ ЭР ДАИМ АЙДЫН, ЯРЫКЪ ОЛСУН. БИР ВАКЪЫТ СЁНМЕГЕН ЙЫЛДЫЗ КИБИ ЭБЕДИЙ ПАРЫЛДАСЫН.

ЙЫЛДЫЗЛАРНЫ ТАХТАГЪА ИЛЬМЕГЕ

1. Эвге вазифе:

планны дефтеринъизге кочюрип алмагъа ве тизильген план боюнджа метинни тариф этмеге.

Иляве 2

Амет – Ханнынъ балалыгъы.

( Эсерге план тизюв. Абзацларгъа серлева берюв)

1. Абзац

1. Беязлы – морлу глициниялар

2. Аметнинъ мектепке ёлу

3. Къушларнынъ чивильдиси

1. Абзац

1. Амет мектепте

2. Ёлда

3. Одунгъа кетмеге анълаштылар

1. Абзац

1. Чатал къая

2. Балалар дагъгъа ёнедилер

3. Шеэрнинъ тёпеси

1. Абзац

1.чам тереклери

2.чамлыкъ дагъы

3.къуру карпасиналар

1. Абзац

1. Амет чувалларны толдурды

2. Сейдаметнинъ чувалы

3. Кичиклерге ярдым эткен Амет

1. Абзац

1. Баларнынъ чуваллары

2. Сыранен тизильдилер

3. Эвлерине ёл алдылар

1. Абзац

1. Бир мешребе сув

2. Чешме

3. Насибе аптенинъ алгъышлары

1. Абзац

1. Амет достуны озгъарыны

2. Амет ёлгъа чыкъты

3. Ат башы

Дерсте къулланыладжакъ

1. Фильм №1

2. Презентация «Амет –Хан»

3. Презентация – абиделер

4. Фильм №2

Слайдлар:

1. Дерснинъ мевзусы

2. Дерснинъ макъсады

3. Серлеваларнынъ вариантлары

4. Дерснинъ сонъу:

«Ольмеди, ольмеди. Ольмеди……………..»

Булмача // самолет

Йылдызлар - даркъатма

1 йылдыз тахтада

1-рер йылдыз зарфларда

Амет – Ханнынъ портреты

Эпиграф.

Серги:

Амет – хангъа багъышлангъан китап, макъалелер;

«Йылдыз» меджмуалары;

Талебелернинъ ресимлери