Дьарык нөҥүө ааҕыы эйгэтин тэрийии

Дьарык нөҥүө ааҕыы эйгэтин тэрийии

Ааҕыыга үөрэтии диэн сыалай система. Бу системаҕа киирэллэр – кылааска ааҕыы уруоктара, кылаас таһынан ааҕыы, оҕо библиотекатын кытта үлэ, төрөппүтү кытта үлэ.

Ону таһынан бэйэм үлэбэр ааҕыыга саҥа сүүрээни киллэрэн үлэлии сылдьабын. Ол тугуй?

Оҕолору ааҕыыга сыһыараары, угуйаары, ааҕар баҕаларын үрдэтээри кылааспар Дьарык нөҥүө ааҕыы эйгэтин тэрийэн үлэлэтэн кэллим. Бу үлэни «Туллукчаан» оҕо библиотекатын уонна кылаас төрөппүттэрин кытта холбоон «Бииргэ ааҕар үчүгэй» диэн бырайыак нөҥүө үлэлэтэбин.

Бырайыакпыт 10 хайысхалаах:

1.Төрөппүтү кытта үлэ

2.Экскурсия

3.Лектор оҕолор

4.Саҥа информационнай технологиялары туһаныы

5. “Ааҕыаҥ-элбэҕи билиэҥ” ааҕыы марафона

6. “Ааҕыыттан-билиигэ” олимпиада

7. Республиканскай Национальнай библиотекалар акцияларыгар кыттыы

8. Улуустааҕы “Таатта” хаһыакка ыстатыйалар

9. Сайыҥҥы лааҕыр

10. Оҕолорго аналлаах кинигэ таһаарыыта

1. Төрөппүтү кытта үлэ

Ааҕыыга төрөппүт улахан оруоллаах. Ол иһин үлэ саҕаланыан иннинэ төрөппүттэргэ мунньах оҥорон, төгүрүк остуол тэрийэн ааҕыы оҕо сайдыытыгар суолтатын, төрөппүт эмиэ кинигэни, хаһыаты ааҕара, дьиэ иһигэр библиотека тэриллии наадалааҕын туһунан кэпсээбиппит.

Дьарык нөҥүө ааҕыыны хайдах ыытарбын сорох түгэннэрин кэпсиэм.

Бастакы кылаастан үөрэх дьыла саҕаланыаҕыттан хайдах гынан оҕолору кинигэҕэ сыһыарабыный, кинигэни таптыырга, айымньыны сөбүлээн ааҕарга угуйабыный диэн ыйытык туруоруммутум. Онтон толкуйдаан баран кыра оҕолор оонньуулларын, күрэхтэһэллэрин, ийэлэрин кытта бииргэ сылдьалларын сөбүлүүллэрин учуоттаан, саастарыгар сөп түбэһиннэрэн, Эльконин-Давыдов үөрэҕин ситиминэн дьарык, араас дьайыы нөҥүө ааҕыыны тэрийиэххэ сөп эбит дии санаабытым.

Оҕо ааҕарыгар мотивациялаах, билэр-көрөр интэриэстээх буолуохтаах. Билиитэ-көрүүтэ сайдарыгар кини любопытнай буолуохтаах. Ол аата тугунан эрэ интэриэһиргэтиэхтээхпит. Оҕо туох эрэ сыаллаах-соруктаах буоллаҕына умсугуйан ааҕар.

Бу үлэни ыытарбар, сонуна диэн кинигэ ааҕабыт, кэпсээн ааҕабыт, ону кэпсиигит диэбэппин, ону наһаа чопчулаабаппын. Оонньуу, күрэхтэһии, конкурстар, дьарык, сценка туруоруу диэн этэбин. Оччого оҕо наһаа чэпчэкитик ылынар, үөрэ-көтө кыттар, төрөппүтэ кытыннаҕына букатын астынар.

Холобур, бастакы үлэм маннык этэ.

- Темаларынан хоһоон конкурстара

Оҕолорго сорудах бэрилиннэ - Дьыл кэмнэринэн хоһоон конкурса ыытыахпыт, бу билигин Күһүн диэн теманы ылыахпыт, манна баҕалаахтар бары кыттаарын диэн эттибит.

Тута быһааран этэбин: Библиотекаҕа сылдьыҥ, кинигэттэн хоһоонно булуҥ, ааҕыҥ уонна нойосуус үөрэтиҥ диэн сорудах биэрбэтим.Оҕо бэйэтэ хоһоон үөрэтэригэр кинигэттэн булабын, ааҕабын диэҥҥэ тахсыахтаах.

Манна оҕо кинигэ ааҕар буолбатах, күрэххэ кыттар сыаллаах. Ол баҕалаах күрэҕэр кыттарыгар ааҕыан наада. Ол иһин баҕаран туран элбэх хоһоону аахта, онтон биир сөбүлээбитин нойосуус үөрэттэ. Уонна күрэххэ кыттаары кинигэни үөрэ-көтө аахта.

Төрөппүттэр оҕолорун кытта кинигэ уларсан, хоһоон булан, онно сөптөөх таҥас, атрибут оҥорон күрэхпитин бырааһынньык курдук үөрүүлээхтик ыыппыппыт.

- Дьиэ кэргэнинэн сценка туруоруу.Остуоруйаларынан сценка көрдөрүү Өссө биир интэриэһинэй үлэбит Сценка көрдөрүү.

- Оҕолоор, эһиги наһаа элбэх остуоруйаны билэҕит. Кылааспытыгар остуоруйа киэһэтэ тэрийиэҕиҥ. Оонньуоххутун баҕараҕыт дуо? Остуоруйа геройдарын албын саһылы, куттас куобаҕы, киһиргэсчээн кыыллары оонньоон көрдөрүөхпүт. Сценкаҕытын бэйэҕит толкуйдуугут. Дьиэ-кэргэн барыта кыттыан сөп, бөлөҕүнэн да кыттыаххытын сөп, кукольнай театр эмиэ буолуон сөп. Дьэ манна кыттарбытыгар айымньы геройдарын быһыыларын-таһааларын, характердарын, ойууланар сирдэрин-уоттарын көрөөччү өйдүүрүн курдук чуолкайдык тиэрдиэхтээххит.

Итинник диэтэхпинэ оҕо остуоруйа көрдөрөбүн дии саныыр. Ол гынаары остуоруйаны сиһилии билбэт буоллаҕа дии, ол иһин сыаллаах-соруктаах кинигэни хасыһар. Айымньыны чуолкайдык көрдөрөөрү сиһилии ааҕар, бу герой хайдаҕын бэйэтэ айан, толкуйдаан таһаарар.

- Д.К.Сивцев-Суорун Омоллоон айымньыларынан олоххо куттал суох буолуутун...

2.Экскурсия. Библиотекаҕа элбэхтик кылааһынан экскурсияҕа сылдьабыт, кинигэ уларсаллар, саҥа кинигэлэри билсэллэр. Библиотека ыытар үлэлэригэр кытталлар.

3. «Лектор оҕолор» дьарыктара

Сыала: оҕо аахпытын сиһилии кэпсиир дьоҕурун сайыннарыы, сөбүлүүр дьарыгын сырдатан дуоһуйууну ылалларын ситиһии, быһа эфиргэ үлэлииргэ үөрэтии

Оҕо куйаар ситимин нөҥүө сөбүлүүр дьарыгын, сөбүлээн аахпыт кинигэтин туһунан оҕолорго кэпсиир. Ханнык кинигэттэн, энциклопедияттан эбии булан аахпытын, туһаммытын сырдатар, оҕолорго сүбэлиир.

Александрова Влада “Герой пионер” кинигэттэн “Зина Портнова”

Михайлов Руслан Аҕа дойду сэриитигэр кыттыбыт танкалар. Эбии туттубут энциклопедияларын сырдатар.

- Амма Аччыгыйа “Тоҕус төгүл тоҕо?”кэпсээннэринэн киинэ оҥорбут Плотниковтар дьиэ-кэргэн, 2021с

4. Сана информационнай технологиялары туттуу

Сыала: оҕону ааҕарга көҕүлээн саҥа технологиялары киллэрии.- Сериал устуута Амма Аччыгыйа “Тоҕус төгүл тоҕо?”

Үлэбитин итинник саҕалаан иһэн пандемия буолан олорон хаалыы буолбута. Ааҕыыбытын хайдах салҕыыбытый диэн толкуй буолбута. Ол кэмҥэ Мария Титовна диэн төрөппүт Тугу гына олоруохпутуй киинэтэ устуоҕуҥ диэн киһи кыайан толкуйдаабат этиитин киллэрбитэ уонна уола Сережа 6 кылаас үөрэнээччитэ оҥорон боруобалаан көрүө диэбитэ. Ханнык айымньыны ылабытый диэн ыйытыы буолбутугар оҕоҕо сыһыаннаах, үтүөҕэ-кэрэҕэ сирдиир, бэрээдэктээх буоларга үөрэтэр Амма Аччыгыйа «Тоҕус төгүл тоҕотун» талбыппыт. Инньэ гынан киинэ устабыт, кыттыан баҕалаахтар «Тоҕус төгүл тоҕоттон» Бастакы тоҕону ааҕыҥ диэн буолбута. Соһуччу буолан оҕо да, төрөппүт да бэлэмэ суох этэ, ол иһин бастаан бэйэтин уолун Славаны Ваня оруолугар уонна Владаны Эбээ оруолугар ылбыппыт. Икки ыалтан кэлбит видеону холбоон, монтажтаан Сережа киинэ оҥорон таһаарбыта. Олус табыллыбыт, биир сиргэ уьуллубут курдук биир ситим киинэ буолбут этэ. Кыра артыыстар оруолларын олус бэккэ арыйбыттара. Табыллыбытыттан астынан «Иккис тоҕо” тиэкиһин төрөппүттэргэ ыыппытым, оҕолоругар аахтарбыттара. Бары аахпыттарын кэннэ сценарий оҥороммун, оруоллары кыттар оҕолорго ыыталаабытым. Айымньыны бары аахтынар диэммин эрдэ ким кыттарын эппэт этим. Ол иһин бары ааҕаллар уонна сэмээр оруолларын кэтэһэллэр. Манна төрөппүттэр күүс-көмө буолбуттара. Айымньыны аахтаран, оруолларын тылын, туттууларын-хаптыыларын артыыстыылларын үөрэтэн, оруолугар барсар таҥастары булан, тигэн, аны ол оруолларын видеоҕа устан. Аны оҕо ылла да оруолун арыйбат буоллаҕа, ол иһин хаста эмэ хат-хат устан. Бастаан миэхэ ыыталлар, онтон көрөн сыыһа буоллаҕына хаттаан усталлар. Кылаас төрөппүтэ бары биир сыалга киирэннэр олус кыһаллан актыыбына үлэлээбиттэрэ. Таһырдьаттан киириилээх оруол буоллаҕына сатамматаҕына хаста эмэ тоҥсуйа-тоҥсуйа киир да таҕыс. Аны кэнникинэн астынан киинэ сериал курдук киэһэ аайы, Кэлэр тоҕоҕо ким оонньуура буолла диэн кэтэһэллэр эбит. Элбэх ыалтан араастык уһуллубут видеону холбоон киинэ оҥорор элбэх сатабылы, бириэмэни ирдиир. Манна барытыгар Сережа ийэтэ күүс-көмө буолбута.

Сценкаларбыт барыта оҕо библиотекатын сайтыгар угуллубуттара.

- Аудиокинигэ оҥоруу. Ааҕыыга мотивация улахан оруоллаах. Т.Сметанин юбилейыгар аудиокинигэ таһаарбыппыт.

- Оҕолоор, Аудиокинигэ диэни билэҕит дуо? Ханна истибиккитий? Кимнээх ааҕалларый? Кимнээх, хайдах оҥороллоруй? диэн ырытан баран, оттон биһиги оҥоруохпутун сөп дуо? Бэйэҕит куоласкытын, хайдах ааҕаргытын кинигэҕэ истиэххитин баҕараҕыт дуо? Эһиги аахпыккытын бүтүн республика оҕолоро истиэхтэрэ. Ханнык айымньытын ылыахха сөбүй? Маннык интэриэһиргэтэн баран Т.Сметанин оҕолорго аналлаах айымньыларын аахпыппыт. Аудиокинигэ оҥоробут диэн сыаллаах-соруктаах кыһаллан-мүһэллэн аахпыттара. Айымньыларыттан «Куоска олоҥхотун» ордук сөбүлээбиттэрэ. Куоластарынан, ааҕалларыттан көрөн айымньыны аттаран биэрбитим. Ол бэриллибит быһа тардыыны уруһуйдаабыттара уонна выразительно аахпыттара. Онтукабыт таҥыллан аудиокинигэ буолан тахсыбыта.

- Төрөөбүт тыл күнүгэр Т.Сметанин “Куоска олоҥхото”остуоруйатынан, 2022с

- П.А.Ойуунускай “Көтөрдөр мөккүөрдэрэ”, 2020с

- Электроннай кинигэ “Авторы- дети” республиканскай бырайыак иһинэн

«Кэлэр кэмтэн суруктар», Национальнай библиотека, 2021с

- Мультипликация конкурса. Остуоруйаларга пластилинынан мультик оҥорон саҥардыы.

5. «Ааҕыаҥ – элбэҕи билиэҥ» ааҕыы марафона

Россияҕа Дьиэ кэргэн, Саха сиригэр Оҕо саас сылларын чэрчитинэн нэһилиэк иһинээҕи оскуола 3 кылаастарыгар (барыта 7 кылаас) кылаастарынан бастыыр иһин күрэхтэһии. Сыл бастакы уонна иккис аҥаарыгар үстүү ыйга ыытыллар.Үөрэнээччи оҕо библиотекатыгар суруттаран кинигэ уларсан ааҕар. Ый бүттэҕин аайы ханнык кылаас элбэх кинигэни ааҕан иһэрин көрдөрөр бюллетень ыытыллар. Кыайбыт кылаас түмүгэ 27.05 Бүтүн Россиятааҕы библиотека күнүгэр тахсар.

6. «Ааҕыыттан - билиигэ» олимпиада

Суорун Омоллоон айымньыларынан нэһилиэк 1 кылаастарыгар олимпиада. Түһүмэхтэрэ: мүнүүтэҕэ ааҕыы, диктант, задача, уруһуй, ааҕан баран кэпсээһин, интерактивнай викторина. Кылаас оҕото барыта бэриллибит айымньылары ааҕан кэлэн кыттар. Учуутал быһаарыытынан оҕолор түһүмэхтэргэ арахсаллар, викторинаҕа бары кытталлар.Түһүмэх аайы үстүү миэстэ тахсар.

7. Республиканскай Национальнай библиотекалар акцияларыгар кыттыы

Сыала:

- Бүтүн Россиятааҕы “Возвращение имен”акция иһинэн ыытыллыбыт политическай репрессия сиэртибэлэригэр аналлаах биэриигэ Александрова В., 2020с

- 3 республиканскай “Болҕойуҥ-оҕолор” профилактическай үлэ биэриитигэр Борисов А., 2020с

- А.Е.Кулаковскай “Байанай алгыһа”айымньытын дьүүллэһиигэ Федоров М.,2020

- «Лето с книгой» Booklook-марафонугар кыттыы Федоров М-1 миэстэ, Дьяконов А-2 миэстэ, 2020г

- «Моя любимая книга» видеоотзыв онлайн-конкурсугар кыттыы, 2020г

- Д.К.Сивцев-Суорун Омоллоон айымньыларынан Республиканскай “Читаем все”сетевой проекка кыттыы - Малышева А., 19.03.2021

Ити курдук «Громкая читка» диэн республиканскай библиотекалар акцияларыгар кыттыбыппыт. Тема ылан, аахпыт кинигэлэрин библиотека инстаграмыгар тахсан кэпсииллэр, атын оҕолор ыйытыы биэрэллэр. Инстаграмҥа тахсаары уочараттарын кэтэһии бөҕө буолар этэ.

-Республикатааҕы “Ааҕар дьиэ-кэргэн- ааҕар нация” дьиэ-кэргэн күрэҕэр Дьяконовтар –2 миэстэ, 2021

- Айымньылар нөҥүө идэлэри билсии «Кэлэр кэмтэн суруктар» Винокурова В.Г. Таатта хаһыат редакцията, 2021с. Национальнай библиотека 2021

8. Улуустааҕы “Таатта” хаһыакка ыстатыйалар

Сыала: оҕону ааҕа үөрэтиигэ, сайыннарыыга сүбэлэри биэрии

“Оскуолаҕа киирэр оҕоҕо хайдах көмөлөһүөххэ” 29.04.2022

“Ааҕарга үөрэтии бастакы хардыылара” 31.03.2023

“Оҕо үөрэҕэр эрдэттэн көмөлөһүөххэ” 19.01.2024

9. Алын сүһүөх оҕолоругар сайыҥҥы лааҕыр.

Сыала: бастакы кылааска киирэр оҕолорго ааҕыы албастарын үөрэтии, ааҕар, кэпсиир дьоҕурдарын сайыннарыы, бэйэ-бэйэни кытта алтыһарга үөрэтии

• “Ааҕыыга уонна суруйууга бастакы хардыылар” 31.07.-09.08. 2023с Тарбахтары эрчийии.Диагностика ыытыы. Төрөппүттэргэ сүбэлэр. Көмө матырыйааллары биэрии.

• “Школа читательского мастерства”- “Туллукчаан” оҕо библиотеката

10. Оҕолорго аналлаах кинигэ таһаарыыта

Сыала: саҥа ааҕан эрэр оҕо сүһүөхтээн ааҕарыгар көмөлөһүү, төрөөбүт тылын баайын кэрэхсииригэр, ааҕар баҕата күүһүрэригэр олук ууруу

«Сиэним сэһэнэ» Алексеева М.В., Винокурова В.Г. Таатта хаһыат редакцията, 2013с.

«Сүһүөхтээн ааҕыы» Алексеева М.В., Винокурова В.Г. Дьокуускай «Айар» кинигэ кыһата, 2021с.

«Дьиктиргээн ааҕыахха» Винокурова В.Г. Таатта хаһыат редакцията, 2021с.

«Остуоруйалаһыаҕыҥ» Винокурова В.Г. Таатта хаһыат редакцията, 2021с.

«Сүһүөхтээн ааҕыы» ., Винокурова В.Г. Дьокуускай «Айар» кинигэ кыһата, 2022с.

Түмүк.

Бу үлэбитигэр барытыгар оҕо кинигэни ааҕарын таһынан элбэхтик кытынна, саҥаран- кэпсээн тылын саппааһа кэҥээтэ, санаатын этэн бэйэтиттэн бэйэтэ астынна, кыттыбытыттан дуоһуйууну ылла.

Бу маннык элбэхтик үлэлээтэҕинэ оҕо наадалааҕын кинигэттэн була үөрэниэ. Билбэппин кинигэттэн булабын диэн өйдүөҕэ.

Бу үлэлэрбин кэпсээммин тугу этээри гынабыный?

Араас ньымалары туттаммыт оҕо интэриэһин тардар дьарык, араас дьайыы нөҥүө оҕолору ааҕарга угуйан, билиигэ-көрүүгэ интэриэһин үөскэтэн, улаатыннаран оҕо сайдыыта эбиллэн, толкуйдуур, ырытар сатабыллара сайдан иһэригэр тиэрдиэхтээхпит.

Олох түргэнник сайдан иһэр, оҕо олоҕу көрүүтэ, өйө-санаата уларыйан иһэр, онон ааҕыыга оҕону интэриэһиргэтэр, умсугутар саҥа ньымалары, сүүрээннэри толкуйдаан, киллэрэн иһиэхтээхпит.

Билигин оҕону элбэх кинигэтэ аах, бачча кинигэни ааҕыахтааххын диэн испииһэк биэрэн, хаайан олорон аахтаран ааҕааччы буоларын ситиспэккин, кинигэҕэ интэриэһи таппаккын. Оҕо кинигэ ааҕарыгар мотивациялаах, сыаллаах-соруктаах буолуохтаах. Умсугуйан туран аахтаҕына аахпытыттан астыныа. Аахпытын толкуйдаан көрүө, ырытыа, аахпытын барытын таба өйдөөн туһаҕа таһаарыа.

Бу «Бииргэ ааҕар үчүгэй» бырайыак Ытык-Күөл нэһилиэгин 3оскуолатын алын сүһүөх кылаастарын кытта үлэлиир.