Taʼlim sifati monitoringi” o'um

Ushbu oʻquv-uslubiy majmuada Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida taʻlim jarayoni samaradorlik darajasini montirongini tashkil etish, taʻlim sifatini rejalashtirish, boshqarish, sifatli axborotlarni toʻplash, qayta ishlash, saqlash va tarqatish, taʻlim jarayonini tahlil qilish toʻgʻrisida maʼlumotlar berilgan.

Tuzuvchi:

MUNDARIJA

I.KIRISH

Maktabgacha taʼlim konsepsiyasi zamonaviy taʼlim siyosatining asosiy vazifalari – taʼlim muqobilligi, samaradorligi va sifatini oshirishga qaratiladi. Maktabgacha yoshdagi bolalarning individual rivojlanish ehtiyojlari va xususiyatlarini hisobga olgan holda boshqaruv yondashuvlarini amalga oshirish maktabgacha taʼlim tashkilotlarida faoliyat yuritayotgan rahbar va pedagog xodimlaridan yuqori malakalar talab etiladi.

Bugungi kunda maktabgacha taʼlim tizimida amalga oshirilgan islohatlar jiddiy oʻzgarishlarni amalga oshirdi: maktabgacha taʼlim tashkilotlarining huquqiy maqomi oʻzgardi, mustaqillik darajasi va koʻrsatilayotgan xizmatlar sifati uchun javobgarlik kuchaydi, taʼlim-tarbiya berishning yangi yoʻnalishlari yaratildi, taʼlim samaradorligining oshishiga olib keldi.

Modernizatsiya sharoitida maktabgacha taʼlim tizimining asosiy vazifasi zamonaviy taʼlim sifatini taʼminlash hisoblanadi.

Maktabgacha taʼlim sifati deganda maktabgacha taʼlimning amaldagi meʼyoriy-huquqiy hujjatlar talablariga muvofiqligi va taʼlim xizmatlari isteʼmolchilarining maktabgacha taʼlim sifatidan qoniqish darajasi tushuniladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 9-sentyabrdagi PQ-3261-sonli "Maktabgacha taʼlim tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida"gi, 2018-yil 30-sentyabrdagi PQ-3955-sonli "Maktabgacha taʼlimni boshqarish tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida", PQ-3651-sonli Maktabgacha taʼlim tizimini yanada ragʻbatlantirish va rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisidagi qarorlari, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 18-dekabrdagi 487-sonli "Maktabgacha taʼlim tizimiga zamonaviy axborot-pedagogik texnologiyalarni joriy etish" toʻgʻrisidagi qarorlari, Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 16-dekabrda qabul qilingan “Maktabgacha taʼlim va tarbiya toʻgʻrisida”gi Qonuni kabi meʼyoriy xuquqiy hujjatlar mazkur sohada amalga oshirilayotgan taʼlim-tarbiya jarayoniga oʻziga xos talablarni belgilab berdi.

Modulning nomi: Taʼlim sifati monitoringi.

Modulning maqsadi: Taʼlim sifati monitoringining nazariy va tashkiliy asoslari, maktabgacha taʼlim tashkilotlarining taʼlim xizmatlari sifatini taʼminlashga qoʻyiladigan Davlat talablarining asosiy tamoyillari, taʼlim sifatini samarali boshqarishda monitoring oʻtkazish, taʼlim sifatini boshqarishda tashxis, tahlil qilish, MTTlarida taʼlim jarayonining sifatini nazorat qilishga oid bilim, koʻnikma hamda malakalarni shakllantirish.

Kutilayotgan natija:

Modul mazmunini ochib berish jarayonida tinglovchilar quyidagi bilimlarga ega boʻladilar:

Maktabgacha taʼlim tashkilotida taʼlim sifati monitoringini tashkil etishning asosiy tamoyillari, MTTda taʼlim sifat monitoringi xususiyatlari, MTTda sifat monitoringining mohiyati, taʼlim sifat monitoringi funksiyalarining tarkibi va oʻzaro bogʻliqligini bilib oladi.

Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida taʼlim sifat monitoringi xususiyatlari, Maktabgacha taʼlim sifati monitoringi samaradorligini oshirish, taʼlim va tarbiya faoliyatida maktabgacha yoshdagi bolaning taʼlim-tarbiyasi sifatini va maʼnaviy-axloqiy rivojlanishini baholash orqali taʼlim sifati monitoringini oʻtkazish boʻyicha malakalarni egallaydi.

Maktabgacha taʼlim tashkilotlari rahbar va pedagoglari faoliyatini ekspert baholash, Maktabgacha taʼlim tashkilotida taʼlim sifatini oshirish boʻyicha oʻtkaziladigan chora-tadbirlar rejasini ishlab chiqish, maktabgacha taʼlim tashkilotlari reytingini tayyorlash va amaliyotga tatbiq etish malakasiga ega boʻladi.

II. TAʻLIM SIFATI MONITORINGI MODULI

TEXNOLOGIK XARITASI

III. MAʼRUZA MATN VA OʻQUV MATERIALLARI

1-mavzu: Maktabgacha taʼlim tashkilotida taʼlim sifati monitoringini tashkil etishning asosiy tamoyillari

Reja:

1.1. Maktabgacha taʼlimning sifati va uni davlat taʼlim siyosatining strategiyasi sifatida boshqarish. Maktabgacha taʼlim sifatining meʼyoriy-huquqiy asoslari

1.2. Maktabgacha taʼlim-tarbiya sifatini boshqarishda monitoring tizimining ahamiyati

1. Maktabgacha taʼlimning sifati va uni davlat taʼlim siyosatining strategiyasi sifatida boshqarish. Maktabgacha taʼlim sifatining meʼyoriy-huquqiy asoslari

Oʻzbekiston Respublikasida maktabgacha taʼlim tizimi uzluksiz taʼlimning yagona tizimidagi eng muhim boʻgʻinni egallaydi. Soʻnggi yillarda maktabgacha taʼlim tizimini yanada takomillashtirish, maktabgacha taʼlim tashkilotlarining moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, malakali pedagog kadrlar bilan taʼminlash va taʼlim-tarbiya jarayoniga zamonaviy taʼlim dasturlari va eng yangi texnologiyalarni joriy etish boʻyicha qator meʼyoriy-tashkiliy tadbirlar qabul qilindi. Qabul qilinayotgan chora-tadbirlar bolalarning har tomonlama intellektual, maʼnaviy, estetik va jismoniy rivojlanishiga, bolalarni maktabga tayyorlash darajasini tubdan oshirishga qaratilgan. Maktabgacha taʼlim tashkilotlarining asosiy vazifalari butun taʼlim tizimining tarkibiy elementi sifatida bolalarning uygʻun rivojlanishi, tarbiyalanishi va oʻqitilishi uchun sharoit yaratishdir. Maktabgacha taʼlim, tizimli ravishda oʻqishga tayyorgarlik koʻrishni va 6-7 yoshgacha maktabgacha taʼlimni davlat va nodavlat bolalar maktabgacha taʼlim tashkilotlarida va oilada amal oshirib bolaning sogʻlom, rivojlangan shaxsini shakllantirishni, bilim olishga boʻlgan ishtiyoqni uygʻotishni taʼminlaydi. Maktabgacha taʼlimning maqsadi - bolalarni maktab taʼlimiga tayyorlash, bolaning sogʻlom, rivojlangan, erkin shaxsini shakllantirish, uning qobiliyatlarini ochib berish, bilim olishga, tizimli taʼlimga ishtiyoqni tarbiyalash. Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida bolalarning hayoti va salomatligini muhofaza qilish:

• maktabgacha taʼlim tashkilotining shtatdagi tibbiyot xodimlari, shuningdek, maktabgacha taʼlim tashkilotiga biriktirilgan sogʻliqni saqlash organining tibbiyot xodimlari tomonidan amalga oshiriladi;

• maktabgacha taʼlim tashkilotida bolalarning hayoti va sogʻligʻini muhofaza qilishni tashkil etish tartibi va qoidalarini belgilaydi;

• bolalarning maktabgacha taʼlim tashkilotiga tashrif buyurish qoidalari, maktabgacha taʼlim tashkiloti binosida xavfsizlikni tashkil etish talablari;

• maktabgacha taʼlim tashkilotlarida yongʻin xavfsizligini tashkil etish talablari, hudud xavfsizligi talablari.

Maktabgacha taʼlim muayyan vazifalarni bajaradi:

• sogʻlom va rivojlangan bolani tarbiyalash;

• maktabgacha yoshdagi bolada bilimlarni oʻzlashtirish istagini uygʻotish;

• maktabgacha yoshdagi bolaning qobiliyatlarini ochib berish;

• maktabgacha yoshdagi bolani tizimli pedagogik jarayonga tayyorlash.

Maktabgacha taʼlimning yoʻnalishlar boʻyicha turlari:

• umumiy tipdagi maktabgacha taʼlim tashkilotlari;

• koʻp tarmoqli ixtisoslashtirilgan maktabgacha taʼlim tashkiloti (jismoniy yoki aqliy rivojlanishida nuqsoni boʻlgan bolalarni oʻqitish uchun);

• inklyuziv guruhlarga ega boʻlgan MTTlari (bolalarni sogʻlom muhitga qoʻshish orqali ularning maxsus taʼlim ehtiyojlari va individual imkoniyatlarini hisobga olgan holda oʻqitish uchun);

• kombinatsiyalashgan tipdagi MTTlar (rivojlanishida jismoniy va aqliy nuqsoni boʻlgan bolalarni va rivojlanishida nuqsonlari boʻlmagan bolalarni alohida va inklyuziv guruhlarda birgalikda oʻqitish uchun).

Maktabgacha taʼlim tashkiloti maktabgacha taʼlimning belgilangan davlat standartlari va talablariga muvofiq bolalarni tarbiyalash, oʻqitish, nazorat qilish, parvarishlash va sogʻlomlashtirishni taʼminlaydi. Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida taʼlim mazmuni "Ilk qadam" Davlat oʻquv dasturi bilan belgilanadi. Maktabgacha taʼlim tashkiloti qoʻshimcha oʻquv dasturlaridan foydalanish huquqiga ega. Bunday dasturlarni maʼqullash tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha taʼlim Vazirligi tomonidan belgilanadi.

• maktabgacha taʼlim tashkilotining ish tartibi va u yerda bolalarning boʻlishi davomiyligi maktabgacha taʼlim tashkiloti nizomi va muassisning qarori bilan belgilanadi.

• maktabgacha taʼlim tashkilotida bolalarni oʻqitish va tarbiyalash Oʻzbekiston Respublikasining "Davlat tili toʻgʻrisida"gi qonuniga muvofiq davlat tilida va boshqa tillarda olib boriladi.

• maktabgacha yoshdagi bolalar uchun ovqatlanishni tashkil etish maktabgacha taʼlim tashkilotiga yuklatiladi va Oʻzbekiston Respublikasida tasdiqlangan sanitariya qoidalari va meʼyorlariga muvofiq amalga oshiriladi.

• maktabgacha yoshdagi bolalarga tibbiy yordamni shtatdagi tibbiyot xodimlari ham, maktabgacha taʼlim tashkilotiga biriktirilgan sogʻliqni saqlash organlarining tibbiyot xodimlari ham taʼminlaydilar, ular maktabgacha taʼlim tashkiloti xodimlari bilan birgalikda bolalarning hayoti, sogʻligʻi va jismoniy rivojlarini, davolash-profilaktika tadbirlarini amalga oshirish, sanitariya-gigiyena meʼyorlariga, ovqatlanish rejimiga va sifatiga rioya qilish uchun javobgardirlar.

• tibbiyot xodimlari faoliyatini nazorat qilish mahalliy sogʻliqni saqlash idoralariga yuklatiladi. Maktabgacha taʼlim tashkiloti tibbiyot xodimlarining ishlashi uchun xona va tegishli sharoitlarni yaratib beradi.

• maktabgacha taʼlim tashkilotining shtatdagi xodimlari sogʻliqni saqlash organlarida bepul tibbiy koʻrikdan oʻtadilar, ularning xarajatlari davlat ajratmalari doirasida belgilanadi.

• maktabgacha taʼlim tashkilotlarida bolalarning hayoti va salomatligini muhofaza qilishni tashkil etish tartibi Maktabgacha taʼlim vazirligi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi bilan birgalikda belgilanadi.

• oʻzining nizomida belgilangan maqsadlari va vazifalarini bajarish uchun maktabgacha taʼlim tashkiloti ota-onalar yoki ularning oʻrnini bosadigan shaxslar bilan tuzilgan shartnoma asosida oilaning ehtiyojlarini hisobga olgan holda asosiy taʼlim dasturlaridan tashqari qoʻshimcha pullik taʼlim xizmatlarini koʻrsatishga haqlidir. Pullik taʼlim xizmatlar taʼsischi tomonidan moliyalashtiriladigan asosiy taʼlim faoliyati oʻrniga va uning doirasida taqdim etilishi mumkin emas. Oʻzbekiston Maktabgacha taʼlim vazirligidan bugungi kunda tizimni rivojlantirishning uzoq va qisqa muddatli istiqbollarini belgilaydigan 65 ta meʼyoriy-huquqiy hujjatlari qabul qilingan va amalga oshirilmoqda. Taʼlim sifatini tartibga soluvchi Oʻzbekiston Respublikasining "Maktabgacha taʼlim va tarbiya toʻgʻrisida", "Tarbiya va taʼlimning davlat standarti" (22.12.2020y.) qonunlari ishlab chiqilgan. Mamlakatda 3-7 yoshdagi bolalarni maktabgacha taʼlim bilan qamrab olish 27 foizdan 68 foizgacha oʻsdi, xususiy sektor rivojlanishi natijasida tashkilotlar soni deyarli uch baravarga oshdi. Bundan tashqari, soʻnggi yillarda Oʻzbekistonda maktabgacha taʼlimning muqobil shakllari ishlab chiqildi, koʻchma va modulli maktabgacha taʼlim tashkilotlari joriy etildi, xususan, "Aqlvoy" mobil loyihasi amalga oshirildi, u uzoq tumanlardagi 40 ta mahalladan 2000 nafar bolani qamrab oldi.

Oʻzbekistonda MTT taʼlimi sifatini oshirish maqsadida Jahon banki, YUNISEF, YUNESKO, Birlashgan Millatlar Tashkilotining Taraqqiyot Dasturi (BMTTD), Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti (JSST), Koreyaning xalqaro hamkorlik agentligi (KOICA), Yaponiya xalqaro hamkorlik agentligi (JICA) va Lukoil, Hyundai, New, Millennium, Chung Construction (Koreya Respublikasi), INDORAMA (Singapur) kabi bir qator yirik xorijiy korxonalar bilan Xalqaro munosabatlar yoʻlga qoʻyildi. Jahon banki 2020-2024-yillarda "Bolalarni erta yoshligidan rivojlantirish tashkiloti" loyihasini amalga oshirish uchun yoʻnaltirishga mablagʻlar ajratdi. Ushbu loyihaning maqsadi maktabgacha taʼlim sifatini oshirish, sifatli taʼlim olish imkoniyatlarini yaxshilash, "Ijtimoiy obligatsiyalar" mexanizmi orqali xususiy sektor bilan hamkorlik qilish va taʼlim sifatini baholash tizimini yaratishdir.

Biroq, maktabgacha taʼlim sifatini baholash tizimida bir qator muammolar mavjud. Taʼlim sifatini nazorat qilish jarayonga maqsadli taʼsir koʻrsatishni, berilgan, dasturlashtiriladigan xususiyatlar, xarakteristikalarga ega boʻlgan natijaga erishish uchun uni korrektirovka qilishni koʻzda tutadi. Maktabgacha taʼlim sifatini baholash tizimining asosiy ustuvor yoʻnalishi isteʼmolchining ehtiyojlari va talablariga, shuningdek, taʼlim tashkilotining ehtiyojlari va manfaatlariga yoʻnaltirilgan boʻlishi kerak. Shu maqsadda chet el tajribasini oʻrganish, maktabgacha taʼlim sohasida taʼlim xizmatlari sifatini baholashda qoʻl keladi. Bugungi kunda har bir mamlakatning madaniy anʼanalari va milliy xususiyatlarini hisobga olgan holda shakllangan maktabgacha taʼlimning bir qator muvaffaqiyatli rivojlanayotgan modellari mavjud. Maktabgacha taʼlim qamrovi sezilarli darajada oshganiga qaramay, dunyoning aksariyat mamlakatlarida kichik yoshdagi bolalar uchun taʼlim olish imkoniyatlari juda notekis taqsimlangan, masalan, Avstraliya, Singapur, Finlyandiya, Buyuk Britaniyada maktabgacha taʼlim sifatini baholashning davlat tizimlari shular jumlasidandir. Sifatning ushbu yoʻnalishlari bolalar bogʻchasida xavfsizlik, ovqatlanish va gigiyena talablariga rioya qilish masalalariga qaratilgan. Shuningdek, parvarish lahzalari oʻz mohiyatiga koʻra tarbiya va rivojlanish lahzalari boʻlib, ularni maktabgacha bolalik davrida taʼlimdan chetlashtirish deyarli mumkin emas hamda goʻdaklik davrida (2 oydan bir yilgacha) va erta (bir yoshdan 3 yoshgacha) bolalikda esa tarbiyalash va taʼlim, amalda, koʻpincha bolaga parvarish qilish jarayonida amalga oshiriladi. Nazorat va parvarish qilish paytlarida kattalar va bolalar oʻrtasidagi oʻzaro munosabat jarayonlari, masalan, bolalarni poklik va badanni parvarish qilishga oʻrgatish, ovqatlanish madaniyati va boshqalar sogʻlom rivojlanish, sogʻlom turmush tarzini shakllantirish, bolalarning ijtimoiylashuvi va ularni milliy madaniyat va qadriyatlar bilan uygʻunlashtirining ajralmas jihatlari boʻlib, taʼlim sifatining asosini tashkil etadi.

Bolalarni nazorat qilish va ularni parvarish qilish bilan bogʻliq sifat parametrlarini monitoringga kiritish, bir tomondan, uni amaldagi meʼyoriy hujjatlar bilan belgilangan taʼlim sohasidan tashqariga chiqarsa, boshqa tomondan, bu maktabgacha taʼlimning sifatini kompleks baholash mexanizmini yaratishga va bolalarning har tomonlama rivojlanishini takomillashtirish uchun dalillar bazasini toʻplashga imkon beradi.

Maktabgacha taʼlim tashkilotlari sifatidagi xalqaro tajribani tahlil qilish shuni koʻrsatadiki, akkreditatsiya jarayonida nafaqat sifat nazorati va baholash amalga oshiriladi, balki taʼlim tashkilotlarini rivojlantirish, taʼlim dasturlarini ishlab chiqishda yordam berish va kadrlar tayyorlash boʻyicha xizmatlar ham taklif etiladi. Maktabgacha taʼlim tashkilotlari tomonidan koʻrsatiladigan xizmatlar sifatini baholash ularning sifati va aholi uchun maqbulligini oshirish maqsadida amalga oshiriladi. Maktabgacha tashkilot faoliyati sifatini obyektiv baholash uchun sifatni baholash mezonlari va koʻrsatkichlari quyidagi yoʻnalishlarni qamrab olishi kerak:

• taʼlim jarayonining sifati: pedagoglar va bolalar oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlar, maktabgacha taʼlim tashkilotidagi taʼlim tadbirlari, bolalarning hissiy, ijtimoiy va kognitiv rivojlanish imkoniyatlari (kitoblar va rasmlar; nutqni muloqot va idrokda ishlatishni ragʻbatlantirish, soʻz boyligini, individuallikni rivojlantirish);

• sifatning tarkibiy qismlari: fazoviy sharoitlar (oziq-ovqat mahsulotlari va uni qabul qilish sharoitlari, dam olish va uxlash sharoitlari, gigiyenik xonalar, salomatlik profilaktikasi, xavfsizlik meʼyorlari), jihoz va uskunalar, mebel va oʻquv materiallari, kadrlar tayyorlash, hujjatlashtirish;

• tarbiyaviy munosabatlarning sifati: tashkilotda taʼlim dasturi mavjudligi, taʼlim ishlarining yoʻnalishlari holati, birinchi navbatda bolalar, ota-onalar, boshqa madaniyat vakillari bilan munosabatlardagi ustuvor modellar;

• ota-onalar bilan hamkorlik: ota-onalar bilan oʻzaro munosabatlar, xususan, maktabgacha taʼlim sifatini baholashda ishtirok etadigan ota-onalar ulushining koʻpayishi (masalan, oʻtkazilayotgan soʻrov jarayonida), shuningdek, maktabgacha taʼlim sifatini oshirish boʻyicha boshqaruv qarorlarini ishlab chiqish, kadrlar malakasini oshirish va kasbiy oʻsishida yordam berish va boshqalar;

Maktabgacha taʼlim tashkiloti (MTT) ishining sifatini baholash tizimini joriy qilish uchun quyidagi tadbirlarni nazarda tutish maqsadga muvofiqdir.

• MTT xizmatlarining sifatini baholash mezonlar va koʻrsatkichlarni ishlab chiqish.

• MTT xizmatlari sifatini mustaqil baholashni oʻtkazish tartibini ishlab chiqish.

• xizmatlar sifatini monitoringi, mustaqil ekspertlar tomonidan tashkilot faoliyati koʻrsatkichlarini oʻrganish, maktabgacha taʼlim tashkilotida isteʼmolchilarning xizmatlar sifati toʻgʻrisida fikrlarini oʻrganish maqsadida soʻrovnoma oʻtkazish.

• rasmiy saytda maktabgacha taʼlim tashkiloti ishining sifati toʻgʻrisida maʼlumotlarni joylashtirish.

Nazorat savollari

1. Zamonaviy maktabgacha taʼlim sifati monitoringini taʼminlashning meʼyoriy-huquqiy asoslari qaysi hujjatlarni oʻz ichiga oladi?

2. Maktabgacha taʼlim sifati deganda nimani tushunasiz?

3. Maktabgacha taʼlim sifati koʻrsatkichlari nimalardan iborat?

1.2. Maktabgacha taʼlim-tarbiya sifatini boshqarishda monitoring tizimining ahamiyati

Taʼlim jarayonini olib borishda monitoringning roli va oʻrni qanday?
Taʼlim sifatini avvaldan rejalashtirish, boshqarish, kafolatlash
mumkinmi? Umuman, monitoring nima va uni taʼlim jarayoniga
qanday tatbiq etish mumkin? "Monitoring" tushunchasi boshqaruv nazariyasida keng qoʻllaniladi, ammo har bir bilim sohasida bu taʼrif turlicha talqin etiladi. Ushbu tushunchaning taʼlim sohasiga qoʻllanilishi uning maʼnosini oʻzgartirdi va zamonaviy sharoitlarda taʼlim monitoringi taʼlim tizimining faoliyati toʻgʻrisida maʼlumot toʻplashni, saqlashni, qayta ishlashni va tarqatishni tashkil etish tizimi sifatida taʼriflanishi mumkin, bu esa uning holati va rivojlanishini bashorat qilishning uzluksiz kuzatuvini taʼminlaydi.

MTT faoliyati holati toʻgʻrisida aniq maʼlumotlarni olish va asosli qarorlarni qabul qilish tizimi uning alohida elementlarini yigʻish, qayta ishlash, saqlash va tarqatish tizimini tashkil etuvchi monitoring orqali taʼminlanishi mumkin. Aynan monitoring natijalari taʼlim tizimi toʻgʻrisidagi maʼlumotni istalgan vaqtda obyektning holatini baholash va uning samarali rivojlanishini bashorat qilish, shuningdek, belgilangan maqsadlarga erishishga qaratilgan boshqaruv qarorlarini qabul qilish uchun zarur axborot asosini taʼminlash imkon beradi.

Maktabgacha taʼlim tashkilotidagi taʼlim sifati maktabgacha yoshdagi taʼlimning xususiyatlari va natijalari toʻplamining taʼlim jarayoni subyektlari (bolalar, pedagoglar, ota-onalar) ehtiyojlari va talablaridan kelib chiqqan holda maktabgacha taʼlim tashkilotining bashorat qilingan maqsadlariga muvofiqligi darajasi sifatida qaralishi mumkin.

MTT darajasida taʼlim sifati muammosini hal qilishning asosi boʻlib taʼlim jarayoni uchun sifat boshqaruvi tizimini loyihalash va amalga oshirish hisoblanadi.

Monitoringni maktabgacha taʼlimning sifat tizimi va boshqaruv qarorlarini qabul qilish uchun asos sifatida koʻrib chiqamiz.

Zamonaviy sharoitda taʼlim monitoringi taʼlim tizimi faoliyati toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni yigʻish, saqlash, qayta ishlash va tarqatishni tashkil etish, uning holati va rivojlanishini prognoz qilishning uzluksiz monitoringini taʼminlaydigan tizim sifatida taʼriflanadi. Maktabgacha taʼlim sifatini boshqarish jarayonida monitoringning ahamiyati va qiymatini hisobga olgan holda ishlab chiqilgan monitoring tizimini koʻrib chiqamiz.

Maktabgacha taʼlim tashkilotida monitoringning asosiy maqsadi maktabgacha taʼlim tashkiloti faoliyati natijalarining muvofiqlik darajasini aniqlashdir. Boshqaruv jarayonida MTTdagi Taʼlim sifati monitoringi taʼlim tizimi holatining qabul qilingan Davlat taʼlim va tarbiya standartiga muvofiqligi nuqtayi nazaridan tizimli kuzatish, baholash va bashorat qilish sifatida qaraladi. Monitoringning turlari monitoring obyektlarini ajratib koʻrsatadi. Monitoring obyektlari boʻlib bolalar, pedagoglar, ota-onalar hisoblanadi, menejment faoliyati, moddiy-texnik va moliyaviy ahvolni monitoringi va qoʻshimcha pullik taʼlim xizmatlarini tashkil etish monitoring qilinadi.

Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida maktabgacha Taʼlim sifati monitoringi beshta tarkibiy qismdan iborat.

1. Taʼlim ishlari monitoringi

Monitoring maktabgacha taʼlim tashkilotlarida taʼlim sifatini boshqarish muammolarni samarali hal etish uchun oʻquv jarayonini tashkil etish va natijalari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni toʻplash, tizimli hisobga olish, qayta ishlash va tahlil qilishni koʻzda tutadi. MTTning taʼlim sifatini asosiy Davlat oʻquv dasturiga muvofiq, har yili oʻtkaziladigan oraliq (kalendar yil oxirida) yoki yakuniy (oʻquv yili oxirida) monitoringi, shuningdek, maktabgacha taʼlim tashkilotlari muammolarini yaqqol aniqlashga va rivojlanish istiqbollarini kuzatishga imkon beradigan tahliliy faoliyatdir.

Ushbu monitoring yordamida biz quyidagilarni aniqlaymiz:

• maktabgacha taʼlim boʻyicha Davlat taʼlim dasturini amalga oshirish;

• maktabgacha yoshdagi bolaning jismoniy va aqliy rivojlanish darajasi;

• tarbiyalanuvchilar salomatligining holati;

• yangi kelgan bolalarning maktabgacha taʼlim tashkilotlari sharoitlariga moslashish darajasi;

• tayyorgarlik guruhlari bolalarining maktabga tayyorligi;

• predmetli-rivojlantiruvchi muhitning mosligi ……

Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida tashxisning asosiy usullari quyidagilardir: kuzatuv, eksperiment, suhbat va faoliyat mahsulini tahlil qilish. Tashxis tizimi maktabgacha yoshdagi har bir bolani har tomonlama rivojlantirish va sogʻlomlashtirish uchun individual trayektoriyani taʼminlashga imkon beradi, uni maktabga tayyorlashga yordam beradi.

2. Kadrlar bilan ishlash monitoringi

Pedagog kadrlarning kasbiy malakasi darajasini oshirmasdan turib taʼlim sifatini oshirish imkonsizdir. Shu munosabat bilan pedagogik monitoringni tashkil etish muammosini hal qilish alohida oʻrin tutadi. Pedagogik monitoringni yakuniy baholash pedagoglarning kasbiy mahorati toʻgʻrisidagi maʼlumotlarda aks ettirilgan pedagogik kadrlarning kasbiy malakasi darajasini oshirishda olingan natijalarni tahlil qilish yoʻli bilan amalga oshiriladi.

Ushbu monitoring pedagogik texnologiyalarni oʻzlashtirishni, uslubiy tadbirlarda (shaharlarda, viloyatlarda, pedagoglar tomonidan oʻtkaziladigan ochiq tadbirlarda) uslubiy ishlanmalar, didaktik materiallar, ish tajribasi, innovasion faoliyat, pedagoglarning turli darajadagi tadbirlarda ishtirok etishini belgilaydi.

3. Qoʻshimcha pullik taʼlim xizmatlari koʻrsatish monitoringi

Ushbu monitoring usuli maktabgacha tarbiya muassasalari faoliyatini rivojlanish rejimida tashkil etish, muammolarni oʻz vaqtida aniqlash hamda resurslarni taqsimlash, tashqi muhitga moslashish, maktabgacha taʼlim tashkilotining keyingi faoliyatini bashorat qilishda oʻz vaqtida toʻgʻri qaror qabul qilish imkoniyatini beradi. Ushbu turdagi monitoringni oʻtkazish taʼlim xizmatlari sifatini oshirishga va ularga boʻlgan ehtiyojni oʻz vaqtida aniqlashga yordam beradi. Ushbu monitoring yordamida biz quyidagilarni aniqlaymiz: davlat akkreditatsiyasiga ega boʻlgan MTT maktabgacha taʼlimining asosiy umumtaʼlim dasturini amalga oshirishda majburiy boʻlgan qonunchilik bazasiga, xizmatlarni hujjatli rasmiylashtirish tartibiga, davlat talablaridan, belgilangan meʼyor va qoidalardan oshib ketishni rejalashtirishga amal qilish, maktabgacha yoshdagi bolaga yuklamaning, sanitariya meʼyorlarining muvofiqligi. Ushbu turdagi monitoringni oʻtkazishning asosiy usullaridan biri bu ota-onalar uchun pedagoglarning ochiq koʻrgazmalar va ijodiy hisobotlarni tashkil etishdir.

4. Boshqaruv faoliyati monitoringi

• Maktabgacha taʼlim tashkiloti boshqaruvi monitoringining muhim boʻlimlaridan biri bu resurslar bilan taʼminlashdir (sharoitlar);

• Taʼlim faoliyatini amalga oshirish uchun sharoitlarni taʼminlash (xizmatlarga, maktabgacha taʼlimni tashkil etishning yangi shakllariga boʻlgan ehtiyojni qondirish);

• Moddiy-texnik taʼminot (guruhlar, kabinetlar va jihozlar)

• Dasturiy taʼminot (taʼlim dasturi, rivojlantirish dasturi);

• Kadrlar bilan taʼminlash (maʼmuriy xodimlar, pedagoglar jamoasi, tibbiy xizmat, buxgalteriya xizmati);

• MTT faoliyatini axborot-texnologik qoʻllab-quvvatlash (texnologik uskunalar, sayt, dasturiy taʼminot mavjudligi);

• Taʼlim muassasasi faoliyati xavfsizligini taʼminlash, maktabgacha yoshdagi bolalarning hayoti va sogʻligʻini muhofaza qilish;

• Ijtimoiy va pedagogik sheriklik (ijtimoiy-davlat boshqaruvi organlari, sherik-muassasalarning tarkibi).

5. Maktabgacha taʼlim tashkiloti va oila oʻrtasidagi munosabatlarni nazorat qilish

Monitoring usuli, shu jumladan MDO tomonidan yaratilgan sayt orqali oila va jamiyatni oʻrganishni oʻz ichiga oladi:

• oilaning ijtimoiy pasportini shakllantirish;

• oiladagi tarbiya tizimini oʻrganish;

• oila va jamiyatning umumtaʼlim ehtiyojlarini aniqlash;

• oila va jamiyatning maktabgacha taʼlim tashkilotining taʼlim faoliyatidan qoniqish darajasini aniqlash;

Amaliyotdan koʻrinib turibdiki, monitoring oʻtkazish uchun bir qator usullardan foydalanish tavsiya etiladi (hujjatlarni tahlil qilish, soʻrovlar, anketalash, kuzatuv, taʼlim-tarbiya jarayonining holatini tashxis qilishning psixologik va pedagogik usullari va boshqalar), aynan shu narsa taʼlim tizimining sifati holati haqida yaxlit tasavvurni taʼminlashga yordam beradi.

Xulosa qilib aytishimiz mumkinki, maktabgacha taʼlim tashkilotida yaxshi tashkil etilgan monitoring tizimi maktabgacha taʼlim tashkilotida taʼlim jarayonini amalga oshirish boʻyicha boshqaruv faoliyatini samarali tashkil etishga yordam beradi. Bu bolalarning shaxsiy rivojlanishini va pedagoglarning ijodiy oʻsishini ragʻbatlantirishga, shuningdek, maktabgacha taʼlim tashkiloti resurslarini samarali ravishda taqsimlashga imkon beradi, bu esa oʻz navbatida tuman va shahardagi maktabgacha taʼlim tashkiloti maqomining yuksalishiga taʼsir qiladi.

Nazorat savollari

1. Maktabgacha taʼlim tashkiloti faoliyati samaradorligini monitoringi qanday olib boriladi?

2. Pedagogik monitoring tushunchasini yoritib bering

3. Maktabgacha taʼlim sifati monitoringi tamoyillariga nimalar kiradi?

2- Mavzu: Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida taʼlim sifat monitoringi xususiyatlari(nazariy)

Reja:

2.1. Maktabgacha taʼlim sifati tushunchasi. Maktabgacha taʼlim sifatining arkibi va xususiyatlari

2.2. Maktabgacha taʼlimni boshqarishda maktabgacha taʼlim sifatining ahamiyati

2.1. Maktabgacha taʼlimning sifati tushunchasi. Maktabgacha taʼlim sifatining tarkibi va xususiyatlari

Davlat taʼlim siyosatining asosiy vazifasi maktabgacha taʼlim sifatini taʼminlashdir.

Maktabgacha taʼlimning sifati - bu maktabgacha taʼlimning amaldagi meʼyoriy-huquqiy hujjatlar talablariga muvofiqlik darajasi va taʼlim xizmatlari isteʼmolchilarining maktabgacha taʼlim sifatidan qoniqish darajasini ifodalovchi murakkab xarakteristikadir.

Taʼlim sifatini taʼminlash muammosi uni baholashning eng samarali mexanizmlarini izlash bilan uzviy bogʻliqdir. Pedagogikada taʼlim sifatini baholashning turli xil tamoyillari, mexanizmlari (tashxis, tahlil qilish, nazorat qilish, monitoring qilish va h.k.) taʼlim sifatiga nisbatan qoʻyiladigan zamonaviy talablarga muvofiq ravishda oʻrganib chiqilgan.

Tashxis - bu oldingi ilmiy izlanishlar davomida allaqachon kashf etilgan va tashxis boʻyicha mutaxassisning xotirasida mavjud boʻlgan va u olinadigan axborot bilan uni taqqoslaydigan yetarli darajada toʻliq, aniq tavsifga ega boʻlgan, hodisaning mohiyatini ochib berishga qaratilgan faoliyatdir. 

Pedagogik tashxis - bu taʼlim faoliyati rivojlanishining zaruriy sharti hisoblangan pedagogik monitoringni amalga oshirish uchun asosdir. Tashxis - bu bir martalik tadbir. Tizimda barcha natijalarni kuzatish va maktabgacha yoshdagi bolalarning individual qobiliyatlari va imkoniyatlarini hisobga olgan holda ularni yanada rivojlantirish yoʻllarini belgilash bilan bir qator tashxis ishlari olib borish esa - monitoringdir. Monitoring - lotincha monitoringning hosila shakli boʻlib, kuzatish, nazorat qilish va ogohlantirish kabi funksiyalarni amalga oshirishga qaratilgan harakatlarni amalga oshirishni anglatadi. 

Pedagogik monitoring - bu pedagogik tizim faoliyati toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni tashkil etish, yigʻish, qayta ishlash, saqlash va tarqatish shaklidir. Ushbu shakl pedagogik tizim holatini nazorat qilishni taʼminlaydi va uning rivojlanishini bashorat qilishga imkon beradi.

Tahlil - oʻrganilayotgan obyektning samarali va taxminiy faoliyat koʻrsatkichlarini reja va oʻtgan davr (yil) maʼlumotlari bilan taqqoslashdir;

Nazorat - bu xizmatlar va bajariladigan jarayonlarning belgilangan talablarga mosligini kafolatli tasdiqlash uchun amalga oshiriladigan rejali va tizimli faoliyatdir.

Taʼlim sifatini baholashning shartlaridan biri bu menejmentni axborot bilan taʼminlashga yoʻnaltirilgan taʼlim tizimi yoki uning ayrim elementlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni yigʻish, qayta ishlash, saqlash va tarqatish omili sifatida monitoring yuzaga keladi, u istalgan paytda MTTning holatini baholashni va uning rivojlanishini bashorat qilishni taʼminlaydi.

Shu bilan birga, maktabgacha taʼlim sifatini va uning aholi barcha ijtimoiy guruhlari uchun maqbulligini taʼminlash mamlakatimiz davlat siyosatining ustuvor yoʻnalishlaridan biridir. Monitoring ushbu muammoni hal qilish vositasi boʻlishi mumkin.

Hozirgi vaqtda "maktabgacha taʼlim sifati" tushunchasi yetarlicha toʻliq ochib berilgan.

Maktabgacha taʼlim sifatini baholashning diagnostik usullari ishlab chiqilgan, maktabgacha taʼlim sifatini baholash va takomillashtirish boʻyicha boshqaruv organlarining funksiyalari belgilangan, maktabgacha taʼlimga nisbatan "sharoitlar sifati", "mazmunning sifati", “natijalar sifati” kabi tushunchalar toʻldirilgan va aniqlab olingan: Maktabgacha taʼlim tizimiga nisbatan "Ilk qadam" Davlat oʻquv dasturini maqsadi, mazmuni, tadbiq etish shartlari va oʻzlashtirish natijalari sifatida maktabgacha taʼlim sifatini aniqlashni ifodalash mumkin.

MTTda taʼlim faoliyatini tashkil etish sifatini monitoring qilish deganda maktabgacha yoshdagi bolaning sifatli rivojlanishini taʼminlash maqsadida taʼlim jarayonining samaradorligini oshirishda monitoring natijalaridan foydalanishga qaratilgan harakatlar va tarkibiy qismlar (maqsadlar, vazifalar, subyektlar, parametrlar, mezon va koʻrsatkichlarni oʻz ichiga olgan) tizimi tushuniladi.

Sifatni baholash usullaridan biri sifatida " monitoringni - boshqaruvni axborot bilan taʼminlashga yoʻnaltirilgan va istalgan paytda obyektning holatini baholashga imkon beradigan va uning rivojlanish prognozini taʼminlashi mumkin boʻlgan taʼlim tizimi yoki uning alohida elementlari toʻgʻrisida maʼlumotlarni yigʻish, qayta ishlash, saqlash va tarqatish taomili deb hisoblash mumkin.

Taʼlim faoliyatini tashkil etish sifatini monitoring qilish maqsadi deganda biz maktabgacha taʼlim tashkilotida taʼlim sifati holatini samarali informativ aks ettirish, analitik umumlashtirish va olingan natijalardan foydalanishni nazarda tutamiz.

Monitoring toʻrtta asosiy parametrni oʻz ichiga oladi:

1. MTT faoliyatining amaldagi meʼyoriy-huquqiy hujjatlar talablariga muvofiqligini tavsiflovchi parametr;

2. taʼlim-tarbiya jarayonini taʼminlash shartlarining amaldagi meʼyoriy-huquqiy hujjatlar talablariga muvofiqligini tavsiflovchi parametr;

3.MTT faoliyati sifatidan ota-onalarning qoniqish darajasini tavsiflovchi parametr;

4. Ota-onalarning MTT faoliyati sifatidan qoniqish darajasini tavsiflovchi parametr;

5.Maktabgacha yoshdagi bolalarning rivojlanish natijalarining amaldagi meʼyoriy-huquqiy hujjatlar talablariga muvofiqligini tavsiflovchi parametr.

Yuqorida koʻrsatilgan barcha parametrlar toʻplamini hisobga olgan holda MTTda maktabgacha taʼlim sifatini baholash zarur.

“Ilk qadam” davlat dasturini samarali amalga oshirish uchun tegishli shart-sharoitlar zarur va uning samaradorligi toʻgʻrisida esa faqat xizmatlarning asosiy isteʼmolchilari - ota-onalar farzandlarining yutuqlari va muvaffaqiyatlaridan, shuningdek, ularning farzandlari uchun MTTlarda yaratilgan sharoitlardan mamnun boʻlgandan keyingina yakuniy xulosalar chiqarilishi mumkin.

Maktabgacha taʼlim sifatini baholash taomilining eng maqbul tashkiliy sxemalari va shakllari quyidagilardir:

Taʼlim jarayoni darajasida - oʻz-oʻzini baholash shaklida (oʻzini tekshirish va oʻzini tahlil qilish).

Baholash taomili - tashkil etilgan monitoring tizimidir:

• faoliyatning meʼyoriy talablarga muvofiqligini, uning rivojlanishini bashorat qilishni aniqlash maqsadida, oʻz faoliyatini kuzatish sifatida (maktabgacha taʼlimning asosiy oʻquv dasturini ishlab chiqish va amalga oshirish boʻyicha, uni amalga oshirish shartlari va oʻzlashtirish natijalari boʻyicha);

• MTT toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni yigʻish, saqlash, qayta ishlash va tarqatishni tashkil etish sifatida, uning meʼyoriy talablarga muvofiqligi.

Maktabgacha taʼlim sifatini yoki maktabgacha taʼlimning meʼyoriy-huquqiy hujjatlar talablariga muvofiqligini tavsiflovchi parametrlarni oʻlchash uchun ishlatiladigan usullar:

• tahlil (maʼlumotlar, hujjatlar va boshqalarni);

• kuzatish;

• maʼlumotlarni yigʻish, rasmiylashtirish, guruhlash, qayta ishlash va h.k.

Monitoring ishtirokchilarining MTT darajasida toifalari:

1) rahbar xodimlar, shu jumladan:

• rahbar (direktor);

• rahbar oʻrinbosari (katta tarbiyachi-uslubchi);

2) pyedagogik xodimlar, shu jumladan:

• pedagog-psixolog;

• pedagog-mutaxassislar (JT boʻyicha instruktor, musiqiy rahbar va boshqalar);

• tarbiyachilar;

1. 4) ota-onalar va yoki qonuniy vakillar.

Maktabgacha taʼlim sifatini baholash natijalari MTTni boshqarish jarayonida, shu jumladan boshqaruvning barcha bosqichlarini va funksiyalarini amalga oshirishda qoʻllaniladi:

motivasion-maqsadli;

axborot-tahliliy;

rejali-prognostik;

tashkiliy-ijroiya;

nazorat - tashxis;

Shu bilan birga, tashxis qilishdan farqli oʻlaroq, monitoring taomili nafaqat natijalarni, balki maktabgacha taʼlimning mazmuni va shartlarini ham baholashga imkon beradi. Monitoring jarayonida yetarlicha uzoq vaqt davomida maktabgacha taʼlim sifati toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni olish, maktabgacha taʼlimni - muntazam ravishda maʼlumot toʻplash va yakuniy natijaning aniqligi - maktabgacha yoshdagi bolalarning yutuqlari dinamikasi, taʼlim dasturlarini amalga oshirish shartlarini baholash bilan taʼminlash mumkin.

Nazorat savollari

1. Pedagogik monitoringning vazifalarini sanab bering

2. Maktabgacha taʼlim tashkilotida monitoring olib borish tartibini yoritib bering

3. Maktabgacha taʼlim tashkilotida taʼlim faoliyatini pedagogik nazorat qilishning maqsadi va vazifalarini sanab bering

2.2. Maktabgacha taʼlimni boshqarishda maktabgacha taʼlim sifatining ahamiyati

Maktabgacha taʼlim va tarbiyaning davlat taʼlim standarti maktabgacha taʼlimning asosiy oʻquv dasturini amalga oshirish shartlariga qoʻyiladigan talablarni belgilaydi, psixologik-pedagogik sharoitlarga qoʻyiladigan talablarni ajratib koʻrsatadi. "Bolani qadrlash kerak, lekin unga baho bermaslik kerak", A.G.Asmolovning fikrlarini davom ettirib, shuni taʼkidlash kerakki, "individual rivojlanishni baholash" atamasini rasmiylashtirilgan baholash doirasida emas, balki maktabgacha yoshdagi bolaning rivojlanish jarayonini pedagogik yoʻnaltirilgan puxta kuzatishni tashkil etish maʼnosida tushunish, bolada paydo boʻladigan yutuqlarni yoki muammolar belgilarini koʻrish kerak. Pedagogik tashxisning maqsadi - uygʻun rivojlanishning buzilishi, maishiy, oʻyin, kommunikativ - nutq koʻnikmalarini oʻzlashtirish surʼatining pasayishi belgilarini koʻrsatishi mumkin boʻlgan maktabgacha yoshdagi bolaning xulq-atvorining oʻziga xos xususiyatlarini aniqlashdir. Pedagogik tashxis uchun vositalar har bir bolaning individual dinamikasi va rivojlanish istiqbollarini quyidagi qayd etishga imkon beradigan bola rivojlanishini kuzatish xaritalari yuzaga kelishi kerak: tengdoshlari va kattalar bilan muloqot; oʻyin faoliyati; kognitiv faoliyat; loyiha faoliyati; badiiy faoliyat; jismoniy rivojlanish.

Amaliyotchilar koʻpincha monitoring va tashxis kabi tushunchalarni chalkashtirib yuborishadi. Monitoring pedagogik tashxisga juda oʻxshash boʻlsa-da, bu tushunchalarni ajratib koʻrsatish kerak. 

Monitoring tizimining tarkibiy qismlari quyidagilardan iborat: taʼlim standarti, taʼlim sifatini baholash mezonlari, ilmiy-pedagogik ekspertiza, boshqaruv qarorlarini qabul qilish va amalga oshirish, standartga muvofiq koʻrilgan choralar natijalarini baholash, ularni tuzatish va qayta koʻrib chiqish.

Monitoring taʼlim faoliyati xususiyatlarini ochib beruvchi quyidagi funksiyalarni amalga oshirishga imkon beradi:

1. Taʼlim tizimining oʻziga xos xususiyatlari toʻgʻrisida tezkor maʼlumot olish uchun uning holatini oʻrganish. Shu asosda ushbu tizimni takomillashtirish yoʻnalishi boʻyicha korrektirovkani taʼminlash mumkin.

2. Taʼlim tizimidagi oʻzgarishlarni, shuningdek ularni keltirib chiqargan omillarni oʻz vaqtida aniqlash.

3. Taʼlim faoliyatidagi salbiy tendensiyalar, xatarlarning oldini olish.

4. Taʼlim tizimining rivojlanish jarayonlarini bashorat qilish.

5. Taʼlim faoliyatini metodik taʼminlash samaradorligini baholash va amalga oshirishning toʻliqligini taʼminlash.

6. Pedagogik taʼsirlarning samaradorligi toʻgʻrisida maʼlumot olish.

7. Taʼlim faoliyati sifatini boshqarishni optimallashtirish.

Monitoring turlarining tasnifi

Jadval 1

Monitoring turlarining yoʻnalishlar boʻyicha tasnifi. 

Jadval 2

Taʼlimdagi monitoring turlari:

1. Didaktik monitoring. Taʼlim-tarbiya jarayonining turli jihatlarini kuzatish.

2. Taʼlimni monitoring qilish. Taʼlim-tarbiya jarayonining turli jihatlarini kuzatish.

3. Boshqaruv monitoringi. Tizimlarda turli xil boshqaruv darajalarida oʻzaro taʼsirning xususiyatini kuzatish: rahbar - pedagoglar jamoasi, rahbar - maktabgacha yoshdagi bola, pedagog - maktabgacha yoshdagi bola.

4. Ijtimoiy va psixologik monitoring. Jamoaviy - guruhli, shaxsiy munosabatlar tizimini, jamoa, guruhlarning psixologik muhitining xususiyatlarini kuzatish.

Monitoring bosqichlari

Jadval 3

Pedagogik monitoring obyekti boʻlib - beshta taʼlim yoʻnalishi boʻyicha bolalarning rivojlanish koʻrsatkichlari hisoblanadi, ularning turli xil faoliyat turlarida namoyon boʻlishini, shuningdek, maktabgacha yoshdagi bolaning jismoniy, intellektual va shaxsiy fazilatlarini tahlil qilish asosida baholanadi (integrativ fazilatlar):

1. Jismoniy jihatdan rivojlangan, asosiy madaniy-gigiyena koʻnikmalarini oʻzlashtirgan;

2. Qiziquvchan, faol;

3. Hissiy jihatdan hozirjavob;

4. Kattalar va tengdoshlar bilan muloqot vositalari va munosabat usullarini oʻzlashtirgan;

5. Boshlangʻich qadriyat tasavvurlari asosida, oʻz xatti-harakatlarini boshqarish va oʻz harakatlarini rejalashtirishga qodir, umumiy qabul qilingan oddiy xatti-harakatlar meʼyorlari va qoidalariga rioya qiladigan;

6. Yoshga mos keladigan intellektual va shaxsiy vazifalarni (muammolarni) hal qilishga qodir;

7. Oʻzi, oilasi, jamiyat (eng yaqin jamiyat), davlat (mamlakat), dunyo va tabiat toʻgʻrisida birlamchi tasavvurlarga ega boʻlgan;

8. Taʼlim faoliyatining universal shart-sharoitlarini oʻzlashtirish;

9. Kerakli koʻnikma va malakalarni oʻzlashtirgan.

Monitoring oʻquv jarayonini doimiy kuzatib borish hisoblanganligi sababli, unga nisbatan quyidagi tashkiliy va uslubiy talablar qoʻyiladi:

- monitoring koʻrsatkichlari toʻplami va shakli belgilangan vaqt davomida uzviy va doimiy boʻlishi kerak;

- koʻrsatkichlar iloji boricha oʻquv jarayonining yetarlicha chuqur oʻrganilgan va taʼlim sifati darajasini yetarli darajada aks ettiradigan bunday hodisalarni qayd etishi kerak;

- koʻrsatkichlar taʼlim sifatini boshqarish boʻyicha baholash xususiyatiga ega boʻlishi kerak;

- vaqti-vaqti bilan (yiliga kamida bir marta) foydalaniladigan koʻrsatkichlar toʻplami tuzatilishi kerak.

Monitoring jihatlari

Jadval 4

Xulosa qilib shuni taʼkidlash kerakki, maktabgacha taʼlim sifatini baholash natijalari MTTni boshqarish jarayonida qoʻllaniladi va taʼlim jarayonini toʻgʻrilash uchun mos keladigan boshqaruv qarorlarini oʻz vaqtida qabul qilish va maktabgacha yoshdagi bolalarning rivojlanish darajasini hisobga olgan holda taʼlim sifatini oshirish uchun yaratiladigan sharoitlarga asos boʻlishi mumkin. Yuqoridagi xulosalarga asoslanib, maktabgacha taʼlim tashkiloti rahbarlari uchun baʼzi tavsiyalarni tuzishimiz mumkin:

• Ishni tahlil qilish va samarador ishning taqchilligi sabablarini aniqlash.

• "Qiziquvchan, faol" va "hissiy jihatdan hozirjavob" integrativ sifatlarni rivojlantirish uchun psixologik-pedagogik sharoitlarni aniqlash va ularning shakllanishini taʼminlash.

• Maktabgacha taʼlim va tarbiya Davlat standartiga muvofiq, oʻquv jarayonini individuallashtirish va guruh bilan ishlashni maqbullashtirish, pedagogik tashxis oʻtkazilgandan soʻng, har bir bola uchun individual taʼlim yoʻnalishlarini, pedagoglar uchun individual tavsiyalarni ishlab chiqish, tabaqalashtirilgan yondashuvni ishlab chiqish kerak.

• Ijtimoiy sheriklar bilan munosabatlarni oʻrnatish juda muhimdir.

• Muvaffaqiyatli, innovasion tajribalarning izchilligi va maqbulligini taʼminlash.

• Barcha MTT pedagoglarining yangi qadriyatlar, kasbiy moslashuvchanlikni va rivojlanish qobiliyatini oʻstirishga koʻmaklashish.

Nazorat savollari

1. Maktabgacha taʼlim sifati monitoringi obyektlari deganda nimani tushunasiz?

2. Maktabgacha taʼlim tashkilotida taʼlim faoliyati samaradorligini oshirishga qaratilgan pedagogik monitoring mezonlari va koʻrsatkichlarini aytib bering

3. Taʼlim monitoringi vazifalarini hal qilish jarayonida pedagog kadrlarni muvofiqlashtirish jarayonini yoritib bering

3-Mavzu: Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida taʼlim sifat monitoringi xususiyatlari (amaliy)

Reja:

1. Maktabgacha taʼlim sifati monitoringi tizimi va usullari

2. Maktabgacha taʼlim tashkilotlari rahbar va pedagoglari faoliyatini ekspert baholash

3.1.Maktabgacha taʼlim sifati monitoringi tizimi va usullari

Monitoring - lotincha monitoring, yaʼni kuzatish, nazorat qilish va ogohlantirish kabi funksiyalarni tadbiq etishga oshirishga qaratilgan harakatni amalga oshirishni anglatadi.

Pedagogik monitoring - bu pedagogik tizim faoliyati toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni tashkil etish, yigʻish, qayta ishlash, saqlash va tarqatish shaklidir. Ushbu shakl pedagogik tizim holatini kuzatishni taʼminlaydi va uning rivojlanishini bashorat qilishga imkon beradi.

Monitoringda natijalar uchta darajada kuzatiladi: tarbiyachi, rahbar va ota-onalar, ularning oʻzi uning obyekti sifatida namoyon boʻladi. Uning turi, vazifalari va maqsadlari monitoring obyekti sifatida kim tanlanganiga bogʻliq. Eng xabardor va tezkor ravishda, avvalambor, faoliyat jarayonlarining parametrlari va xususiyatlari kuzatiladi. Keyin obyekt holatidagi oʻzgarishlarni kuzatish, baholash va bashorat qilishni amalga oshiriladi.

Monitoring tashxisdan farqli tushuncha hisoblanadi, chunki tashxisda faoliyat allaqachon maʼlum boʻlgan hodisani oʻrganishga qaratilgan boʻlib, u yetarlicha tavsiflangan va tashxis boʻyicha mutaxassisga u haqidagi maʼlumotlarni olingan axborotlar bilan taqqoslash imkonini beradi. Monitoringning oʻziga xos xususiyatlari quyidagilarni oʻz ichiga oladi: kuzatuv tizimi 1, 3, 5 yil davom etadi;

Bu maqsadga yoʻnaltirilgan maxsus tizim boʻlib, u pedagogik jarayonning har bir bosqichida rejalashtirilgan va ongli ravishda amalga oshiriladi.

Monitoring davomida barcha eʼtibor pedagogik jarayonning xarakteristikasiga, uning qaysi xususiyatlar bilan davom etishiga qaratiladi. Ushbu maʼlumot samarali boʻlishdan koʻra tezkorroq va muhimroq hisoblanadi. Monitoring tadqiqotlari uning mohiyatini belgilaydigan bir qator vazifalarni aniqlashga imkon berdi:

1. Taʼlim tizimining holati kompetensiya imkoniyatlari darajasida doimiy ravishda kuzatiladi, bunda bu haqda tezkor maʼlumot olish mumkin;

2. Taʼlim tizimidagi oʻzgarishlarni, shuningdek ularni keltirib chiqargan omillarni oʻz vaqtida aniqlash mumkin;

3. Maktabgacha taʼlim tizimidagi salbiy tendensiyalarning oldini olish mumkin;

4. Qisqa vaqt ichida taʼlim tizimidagi eng muhim jarayonlarning rivojlanishini taxmin qilish mumkin;

5. Tatbiq etishning toʻliqligi va taʼlimni metodik taʼminlash samaradorligini baholash.

Monitoringda taʼlim jarayonining doimiy ravishda kuzatib borilishini hisobga olib, uning oldiga bir nechta tashkiliy va uslubiy talablar qoʻyiladi:

• Monitoring koʻrsatkichlarining shakli va toʻplami maʼlum bir berilgan vaqt davomida doimiy va tabiiy boʻlishi kerak;

• Koʻrsatkichlar, iloji boricha, taʼlim jarayonining allaqachon chuqur oʻrganilgan va taʼlim sifati darajasini yetarli darajada aks ettirishi mumkin boʻlgan hodisalarini qayd etishi kerak;

• Taʼlim sifatini boshqarishda koʻrsatkichlar baholash xususiyatiga ega boʻlishi kerak;

• Amaldagi koʻrsatkichlar toʻplami yiliga kamida bir marta oʻzgartirilishi kerak.

Demak, monitoring - koʻplab funksiyalarni amalga oshiradigan yaxlit tizimdir.

Monitoring aspektlari (jihatlari) quyidagilar hisoblanadi:

1. Uzluksizlik (maʼlumotlar doimiy ravishda toʻplanadi);

2.Tashxis qilish (obyekt, jarayon yoki tizimning hozirgi holati taqqoslanadigan mezon yoki modellar mavjud);

3. Ilmiylik (kuzatiladigan parametrlar va asoslangan modellar);

4.Qaytar aloqa (monitoring obyekti natijalar toʻgʻrisida xabardor qilingan, shuning uchun tuzatishlar kiritish imkoni mavjud).

Maʼlumot olish

Taʼlim tizimida axborot tarqatish monitoring uchun alohida ahamiyatga ega. Shu bilan birga, qaror qabul qilishga taʼsir koʻrsatadigan, jamiyatni xabardor qilish, jamoatchilik fikrini shakllantirishni oʻz ichiga olgan turli xil vositalarning ahamiyati inkor etilmaydi, ammo ular monitoring oʻtkazish uchun asosiy vositalar deb hisoblanmaydi. Shuningdek, monitoring oʻtkazishda rahbarlar tomonidan bildiriladigan taʼlim tashkiloti va taʼlim tizimining fikri hisobga olinadi.

Tadqiqot maʼlumotlarini olish bosqichi ularni tahlil qilish bilan chegaralanadi va ular oʻrtasida monitoring natijalarini maʼmuriyat bilan muhokama qilish bosqichi mavjud. Ushbu "oʻrta" bosqich uni bajarishga muhtoj, chunki olingan maʼlumotlarni kelajakda koʻrib chiqish va ulardan amalda foydalanish talablari mavjud. Muhokamani maʼlumot olishning ilmiy usuli deb atash mumkin emas, lekin bu monitoring uchun juda qadrlidir.

Taʼlim monitoringi qandaydir murakkab, ammo ishonchli boʻlgan maʼlumotlarni tarqatish tizimini koʻzda tutishi kerak. Bu monitoring usullarining ikki guruhiga bogʻliq:

1. Maʼlumot toʻplash, joriy maʼlumotlarni qayd etish.

2. Olingan maʼlumotlarni hisobga olish, boshqaruv qarorlarini qabul qilish, pedagogik jarayonni tartibga solish.

Yuqoridagilarni inobatga olgan holda, taʼlim muassasasida monitoringni qoʻllashning dolzarbligini taʼkidlash mumkin:

• Taʼlim jarayoni qanday kechayotganligi samaradorligi va muvaffaqiyatini aniqlash;

• Pedagoglarga taʼlim jarayonidagi oʻz faoliyatlarida oʻz-oʻzini baholash va oʻz-oʻzini tahlil qilish oʻrgatiladi;

• Taʼlim jarayoni holatining sifati maqsadga muvofiq ravishda boshqariladi;

• Taʼlim jarayoni obyektlari subyektlarini rivojlantirish istiqbollari bashorat qilinadi.

Pedagogik monitoringning taʼrifi taʼlim sifatidan kelib chiqqan holda koʻrib chiqilishi kerak, bu taʼlimning oʻziga xos xususiyati - taʼlim ehtiyojlarini qondirishga yordam beradigan va jamiyat manfaatlariga javob beradigan xususiyatlar toʻplamidir. Maktabgacha taʼlim tashkilotida Taʼlim sifati monitoringi butun taʼlim tizimining sifatini yaxlit tasavvur shakllantirishga qaratilgan. Shu bilan birga, taʼlim sifati MTTdagi taʼlim tizimi samaradorligining umumlashtirilgan oʻlchovi sifatida qaraladi, u isteʼmolchilarning talablari va umidlarini va meʼyoriy hujjatlar (qonunlar) talablari qondiradigan bir qator xizmatlarni taqdim etish qobiliyatida namoyon boʻladi.

Taʼlim sifati monitoringi uchun axborot bazasini tahlil qilishda uning maʼlumot toʻplash va baholash bosqichlarida yuzaga keladigan oʻziga xos xususiyatlari aniqlandi. Ular mavjud boʻlgan barcha maʼlumotlarni emas, balki faqat MTT taʼminlaydigan taʼlimning sifati toʻgʻrisida toʻliq tasavvur hosil qilishga yordam beradigan maʼlumotlarni oʻrganishadi.

Maʼlumot yigʻish bosqichlari:

• har bir pedagog va barcha pedagoglar tarkibining yashirin zaxiralari va potensial imkoniyatlarini ochib berish;

• tanlangan texnologiyalar va dasturlarni amalga oshirish shartlarini aniqlash;

• maktabgacha yoshdagi bola, pedagoglar, pedagoglar tarkibining qobiliyatlari, qiziqishlari, rivojlanish darajasini aniqlash;

• tadqiqot faoliyatini oʻzlashtirishda pedagoglarga yordam berish;

• shaxsning ijodiy rivojlanishiga koʻmaklashish, pedagoglarga oʻzlarining kasbiy kompetentliklarini oʻzlari tashxis qilishlarini oʻzlashtirishlariga yordam berish.

Tarbiya samaradorligi quyidagi algoritmni amalga oshirish bilan belgilanadi:

1. taʼlim jarayonining maqsad va vazifalarini aniqlash;

2. natijani aniqlash mezonlarini tanlash;

3. taʼlim jarayoni metodikasini tanlash;

4. tashxis vositalarini tayyorlash;

5. sinaluvchilarni tadqiq qilish;

6. oʻrganish natijalarini qayta ishlash va ularni talqin qilish;

7. natijalarni tahlil qilish, baholash va ularni muhokama qilish.

MTT faoliyati samaradorligini tashxis qilish juda yangi yoʻnalish hisoblanadi, ammo u allaqachon koʻplab tashxis qilish usullariga ega. Biz ular haqida yuqorida batafsil toʻxtaldik, ammo bu yerda biz maktabgacha taʼlimning monitoring tizimida kam boʻlmagan darajada muhim oʻrinni belgilaymiz.

MTTlarida taʼlim sifati monitoringi 4 ta bosqichdan iborat tizim yordamida amalga oshiriladi:

• taʼlim jarayonining sifati;

• manbalar bilan taʼminlash sifati;

• menejment sifati;

• ish natijalarining sifati.

Ushbu bosqichlar, ularning tarkibini tashkil etuvchi koʻplab elementlar bilan birgalikda, taʼlim sifatining tashuvchisi hisoblanadi. Uning tarkibida sifatni uning sodda va tashkil etuvchi elementlarining yaxlitligi shaklida tavsiflovchi integral xususiyatlar ajralib turadi. Bunga quyidagilar kiradi: izchillik, moslashuvchanlik, shaxs va faoliyatga yoʻnalganlik, ishonchlilik, uzluksizlik, samaradorlik, maqbullik, funksionallikka eʼtibor. Bundan tashqari, taʼlim sifati tarkibiga bolalar faoliyatining didaktik yoʻnalishi (konstruksiyalash, oʻyinlar) sifati, hayotni tashkil etish shakllari (oʻyin-kulgilar, mashgʻulotlar) sifati va mustaqil faoliyat sifati kiradi.

Taʼlim sifatini oʻrganish va baholash uchun koʻrsatkichlar guruhidan foydalaniladi, ularning soni cheklangan, ammo ularning toʻplami monitoring obyektini toʻliq tekshirishga imkon beradi. Koʻrsatkichga sifat xarakteristikasining maʼlum jihatiga xos xususiyat sifatida qaraladi.

Nazorat savollari

1. Maktabgacha taʼlim tashkilotida pedagogik jarayonni kompleks monitoringi asosida qanday takomillashtiriladi?

2. Bolaning rivojlanish darajasi va dinamikasi koʻrsatkichlari qanday diagnostika qilinadi va baholanadi?

3. Tarbiya samaradorligi algoritmini amalga oshirish bosqichini yoritib bering

1. Maktabgacha taʼlim tashkilotlari rahbar va pedagoglarining ishini ekspert baholash

MTTlarini boshqarishni optimallashtirish uchun pedagog kadrlar bilan uslubiy ishlar samaradorligini oshirish zarur. Ushbu turdagi ish tashxisga asoslangan boʻlsa, pedagogik jarayonni optimallashtirish mumkin boʻladi, chunki bunday asos maktabgacha yoshdagi bola va ota-onalarning ehtiyojlarini, har bir tarbiyachining va butun jamoaning imkoniyatlarini batafsil oʻrganishni oʻz ichiga oladi va bu esa amalga oshiradi pedagogik mahoratni, kasbiy malakasini oshiradigan, pedagoglarning ijodkorligini ragʻbatlantiradigan uslubiy ishlarning eng samarali shakllari, usullari va uslublarining toʻplamini aniqlashga imkon beradi.

Taʼlim sifatining past darajasi bir necha sabablarga ega boʻlishi mumkin:

1. Pedagoglarni tayyorlashdagi kamchiliklar;

2. Ota-onalar bilan oʻzaro munosabatlarning uzviyligi;

3. Maktabgacha taʼlim-tarbiya jarayonida eski taʼlim dasturi, usullari va texnologiyalarini qoʻllanilishi;

4. Yangiliklar toʻplami va boshqalarning tizimsizligi.

Uslubiy ishning asosiy yoʻnalishi - bu sabablarni aniqlash, tarbiyachilar uchun maslahat va aniq tavsiyalar, MTTlarining taʼlim xizmatlari sifatini oshirishni tadbiq etish rejasini ishlab chiqish.

Tarbiyachining pedagogik faoliyatini oʻrganib, uning maktabgacha yoshdagi bolalarning turli xil ish faoliyatini (mehnat, oʻyin, badiiy va teatrlashtirilgan oʻyinlar) tashkil etish va oʻtkazish qobiliyatini, nutqini rivojlantirish qobiliyatini, u bilan muloqot qilish fazilatlari va koʻnikmalarini baholash zarur.

Ilmiy va nazariy bilimlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar pyedagogik xodimlar malakasini oshirishga yordam beradi. Taʼlim jarayoni menejeri, pedagogga tashxis qoʻyish, amaliy faoliyatni amalga oshirish uchun nazariy asos ekanligini tushunishi kerak. Maktabgacha yoshdagi bolalarning rivojlanish tashxisi metodist tomonidan kuzatilishi va pedagog pedagogik jarayon tashxisi toʻgʻrisida tasavvurga ega boʻlishi hamda pyedagogning ijodkorligi va erkinligi ragʻbatlantirilishi lozim.

Maktabgacha taʼlim tizimining zamonaviy pedagogik xodimlari (taʼlim jarayonining menejerlari) rivojlanishning psixologik-pedagogik tashxisi, ota-onalarning pedagogik madaniyatini oʻrganish, oʻzlarining kasbiy va psixologik faoliyatlarini mustaqil tashxis qilish usullarini; maktabgacha yoshdagi bolalarning taʼlim sharoitlarini baholash qobiliyatini oʻzlashtirishlari kerak. Taʼlim jarayoni va uni oʻzida mujassam etgan pedagogik tizimning sifati va samaradorligini menejment, uning tamoyillari, usullari, tashkiliy shakllari va texnologik metodlari toʻplami taʼminlaydi. Bozor iqtisodiyoti sharoitida "boshqaruv" tushunchasi "menejment"ga aylantiriladi. Boshqarishning oʻziga xos xususiyati bozor ehtiyojlariga, ishlab chiqarish sifatini doimiy oshirishga, qaror qabul qilish erkinligiga, strategik maqsadlar va dasturlarning ustuvorligiga qaratilgan.

Shunday qilib, maktabgacha taʼlim bugungi kunda tijorat "alomati"ga ega. MTT faoliyatining ushbu yangi strategiyasi istiqbollarni ham, xatarlarni ham oʻz ichiga oladi. Yangi ijtimoiy-iqtisodiy sharoitlarda MTT rivojlanish markazlarida juda koʻp muammolar borligini, ularni yechish uchun koʻplab rahbarlar yetarli darajada tayyor emasligini koʻrsatadi. Taʼlim sifati monitoringining ishonchliligi MTTni boshqaruv faoliyatida yangi imkoniyatlar ochadigan "raqobatdosh tashkilot" darajasiga koʻtarilishiga yordam beradi.

Nazorat savollari

1. Pedagogik diagnostika jarayoni va natijalarini baholashga qaratilgan pedagogning analitik faoliyati oʻz ichiga qanday jarayonlarni oladi?

2. Bolalarning rivojlanish xaritasini toʻldirishga qoʻyilgan talablar haqida tushuncha bering

3. Monitoring natijalari asosida bolalarning rivojlanishini psixologik va pedagogik qoʻllab-quvvatlash tizimini yoritib bering

4-Mavzu: Maktabgacha taʼlim sifati monitoringi samaradorligini oshirish (amaliy)

Reja:

1. Maktabgacha taʼlim tashkilotida taʼlim sifatini oshirish boʻyicha chora-tadbirlar

2. Maktabgacha taʼlim tashkilotlari reytingi tushunchasi

1. Maktabgacha taʼlim tashkilotida taʼlim sifatini oshirish boʻyicha chora-tadbirlar

Jamiyatning eng katta boyligi – bu bolalardir, ular davlat taraqqiyotida yangi sivilizatsiya bosqichining garovidirlar. Yosh avlodni davlatning strategik manbai deb atash mumkin. Boʻlgʻusi fuqaro bolalik davridayoq zarur rivojlanish vektorini oladi. Yangi Oʻzbekiston yangi fikrlaydigan fuqarolardan manfaatdor: faol, mustaqil, tashabbuskor, intiluvchan, kreativ, ijodkor, vatanparvarlik tuygʻusi rivojlangan, oʻz sohasidagi haqiqiy mutaxassislarga ehtiyoj katta. Bu fazilatlarning barchasi maktabgacha taʼlim tashkilotlaridan rivojlantirib borish zarur.

Sifatli taʼlim berish uchun asosiy kafolat boʻlgan davlat, uning sifatini baholash va yaxshilashga qaratilgan bir qator chora-tadbirlarni amalga oshirishi kerak. Bu maktabgacha taʼlim faoliyatini tartibga soluvchi hujjatlardagi qarama-qarshiliklarni bartaraf etish nuqtayi nazaridan normativ-huquqiy bazadagi oʻzgarishlarga taalluqlidir; maktabgacha yoshdagi bolalar uchun taʼlimning maqbulligini oshirishga yondashuvlar; maktabgacha taʼlim tashkilotlaridagi yaratilgan zamonaviy talablarga javob bermaydigan sharoitlar; MTTlarida ishlaydigan pedagoglarning tayyorgarlik darajasi; maktabgacha taʼlim tizimini moliyalashtirish mexanizmlari.

Bugungi kunda jamiyat maktabgacha taʼlim tashkilotlariga, taʼlim-tarbiya jarayonini tashkil etishga, asosiy va qoʻshimcha oʻquv dasturlarining mazmunini tanlashga va asoslashga, faoliyat samaradorligiga, pedagog kadrlarni tanlash va tayyorlashga yangi talablarni qoʻymoqda.

Maktabgacha taʼlim tizimi faqat uning rivojlanishiga tizimli yondashish sharti bilan samarali va jadal ishlashga qodir. Avvalo, maktabgacha taʼlim sifatini oshirish uchun meʼyoriy bazani yaratish kerak. Taʼlim sifati monitoringi samaradorligini oshirish deganda asosiy sifat mezonlarini aniqlashga, rivojlanish maqsadli yoʻnalishlarini ifodalashga va maktabgacha taʼlim sifatini oshirishning samarali mexanizmlarini ishlab chiqishga qaratilgan boshqaruv qarorlari tizimi tushuniladi.

Maktabgacha taʼlim sifatini oshirishning asosiy mezonlaridan biri bu majburiy tartibda aholi uchun maktabgacha taʼlim xizmatlarining maqbulligi boʻlishi shart. Ishonchli statistik maʼlumotlarga asoslanib rivojlanishni strategik rejalashtirishni amalga oshirishda maqbullik darajasini oshirish mumkin.

Maktabgacha taʼlimning maqbulligini oshirishning samarali vositalaridan biri bu nodavlat MTTlari tarmogʻini va maktabgacha yoshdagi bolalarni tashkil etishning muqobil shakllarini (mini-markazlar, oilaviy MTTlari, qisqa muddatga qolish guruhlari) rivojlantirishdir, bu esa bugungi kunda maktabgacha taʼlim tizimi tomonidan faol qoʻllanilmoqda. Maktabgacha taʼlimning nodavlat sektori resurslaridan foydalanish taʼlim muassasalarining haddan tashqari toʻlib ketishini sezilarli yengillashtirishga va yangi binolar qurish uchun davlat xarajatlarini kamaytirishga qodir. Maktabgacha taʼlimning muqobil va nodavlat shakllarini qoʻllab-quvvatlash boʻyicha chora-tadbirlar kompleksi moliyaviy, iqtisodiy, ijtimoiy va uslubiy tarkibiy qismlarni oʻz ichiga olishi kerak.

Agar MTTni taʼlim xizmatlarini koʻrsatadigan muassasa nuqtayi nazaridan koʻrib chiqsak, u holda ikkinchi mezonni taʼlim-tarbiya jarayonini tashkil etish sifati deb atash mumkin. Maktabgacha taʼlim sifatini oshirishning ajralmas sharti bu maktabgacha taʼlim uchun taʼlim dasturlaridir. Amaldagi qonunchilikka muvofiq, taʼlim tashkiloti mustaqil ravishda Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha taʼlim vazirligi tomonidan tavsiya etilgan dasturlardan birini asos sifatida qabul qilib, taʼlim dasturini sinovdan oʻtkazadi.

Asosiy taʼlim dasturlarini amalga oshirish vositalari maktabgacha yoshdagi bolalar bilan oʻzaro munosabatlarning usullari va uslublari boʻlib hisoblanadi. Maktabgacha taʼlim standarti taʼlim jarayonining taʼlim va intizomiy tushunchasini rad etishni nazarda tutadi. Bolaning psixologik farovonligini va bola rivojlanishining maktabgacha yoshdagi davrining ahamiyatini taʼminlash kerak. Davlat maktabgacha taʼlim va tarbiya Standarti oʻzlashtirilishi va amalga oshirilishi kerak.

Maktabgacha taʼlim tashkilotining boshqa taʼlim tashkilotlari bilan oʻzaro aloqalarining tarmoq shakli jamiyat resurslari hisobidan taʼlim-tarbiya jarayoni sifatini oshirishning istiqbolli usuli boʻlib, tarmoqning oʻzaro taʼsiri jarayonida taʼlim sifatini oshirish uchun yangi imkoniyatlar taqdim etadi. Maktabgacha taʼlim sifatini oshirishning muhim jihati xizmat isteʼmolchilarining talablarini inobatga olgan holda maktabgacha taʼlim tashkilotida taʼlim-tarbiyaviy ishlarni yoʻlga qoʻyish boʻlishi kerak. Ushbu mezonni koʻrib chiqishda xizmatning asosiy buyurtmachilari aniqlanishi kerak. Avvalo, buyurtmachi rolini, oʻsib kelayotgan fuqarolarda keyingi rivojlanish uchun maʼlum shart-sharoitlarni shakllantirishdan manfaatdor boʻlgan davlat oʻynaydi. Ikkinchi asosiy buyurtmachi - bu maktabgacha yoshdagi bolalarning ota-onalaridir. Maktabgacha taʼlim tizimida ota-onalarning maktabgacha taʼlim xizmatlaridan mamnunligini baholash usullari mavjud. Maktabgacha yoshdagi bolalar oilalarining soʻrovlarini aniqlash va ularning fikrlarini maktabgacha taʼlimni rivojlantirishni strategik rejalashtirishda hisobga olish uchun monitoringni tizimlashtirish zarur. Uchinchi buyurtmachi - bu maktabgacha yoshdagi bolalarning oʻzlaridir. Davlat maktabgacha taʼlim standartiga muvofiq, bola tarbiya obyekti emas, u taʼlim munosabatlarining toʻlaqonli subyekti hisoblanadi.

Ideal holda, uchta toifadagi buyurtmachilarning manfaatlari va soʻrovlari umumiy tilni topishi kerak. Maktabgacha yoshdagi bolalarning mustaqilligi birlashtiruvchi boʻlishi kerak. Davlat bir necha oʻn yilliklar ichida mamlakat taraqqiyotining iqtisodiy tarkibiy qismini yaxshilaydigan malakali kadrlarga manfaatdorlik bildirmoqda; ota-onalar kelajakda u munosib kasbni egallashi uchun oʻz bolasiga sifatli taʼlim berishga intiladi; maktabgacha yoshdagi bola qiziqishlarini va moyilligini hisobga olishlaridan manfaatdor, bu esa ularni kelajakda kasbda qoʻllashga imkon beradi.

Maktabgacha yoshdagi tarbiyalanuvchining maktabgacha taʼlim tashkilotida boshlagan tashabbuslari maktabda davom ettirilishi muhimdir.

Maktabgacha taʼlimning sifati koʻp jihatdan bolaning rivojlanish muhitiga bogʻliq. Uni amalga oshirishning muvaffaqiyati shartlaridan biri bu maktabgacha taʼlim tashkilotida yaratilgan predmet makoni, maktabgacha taʼlim tashkilotining zamonaviy infratuzilmasidir. Maktabgacha taʼlim sifatini oshirish, zamonaviy talablarga javob beradigan predmetli-fazoviy muhitni modernizasiya qilish. MTTning yangi infratuzilmasi bolalarning erkin faoliyati, koʻp funksionalligi, rivojlanayotgan muhitning tashiluvchanligi va ishlatilayotgan uskunalarning zamonaviyligi gʻoyalarini oʻzida mujassamlashtirishi kerak.

Pedagog xodimlar taʼlimni modernizatsiyalash va taʼlim siyosatini amalga oshirishda muhim rol oʻynaydi. Eng muhimi, sifatni oshirishdir - bu maktabgacha taʼlim tashkilotlari pedagoglarining kasbiy vakolatidir. Hozirgi kunda tarbiyachining kasbi juda dolzprb emas, chunki ish haqi darajasi pedagogga yuklangan javobgarlikka mos kelmaydi. Tarbiyachi kasbining obroʻsini oshirish zarurligi, uni ommaviy axborot vositalarida ommalashtirish; professional musobaqalarni oʻtkazish; pedagoglarni rivojlantirish uchun individual marshrutni yaratish boʻyicha chora-tadbirlar majmuini amalga oshirish; kasbiy mahoratga ega boʻlgan malakali kadrlarni maktabgacha taʼlim tashkilotiga jalb qilishga qodir boʻlgan mahorat darslarini, treninglarni yaratish taʼlim sifatini oshirish usullaridir.

Nazorat - bu tashkilot faoliyatidagi afzalliklar va kamchiliklarni aniqlashga, rejalashtirilayotgan, amalga oshirilayotgan va erishilgan natijalar oʻrtasidagi bogʻliqlikni oʻrnatishga, yutuqlarni baholashga, kamchiliklarni aniqlashga, umuman ish samaradorligini aniqlashga imkon beradigan boshqaruv faoliyatining eng muhim tarkibiy qismidir. Nazorat funksiyalari taʼlimni boshqarishning barcha darajalariga qoʻllaniladi.

Maktabgacha taʼlim tashkiloti - bu ochiq taʼlim maydoni. Shu munosabat bilan ota-onalar tomonidan jamoatchilik nazorati maktabgacha taʼlim sifatini oshirishning samarali usuli boʻlishi mumkin. Bundan tashqari, jamoatchilik ishtiroki nafaqat nazorat shaklida, balki MTTning rivojlanishini boshqarish nuqtayi nazaridan ham boʻlishi kerak. MTT faoliyatida ota-onalarning konstruktiv ishtiroki uchun kanal yaratish oilani taʼlim-tarbiya jarayoniga jalb qilishga imkon beradi. Davlat dasturlarini amalga oshirish samaradorligini baholashda jamoatchilik ishtiroki ular samaradorligining haqiqiy manzarasini baholash uchun imkoniyat yaratadi.

Shunday qilib, ishlab chiqilgan va sinovdan oʻtgan vositalardan foydalangan holda nazorat tizimi, shu jumladan jamoatchilik bahosi taʼlim xizmatlari sifatini oshirishning ajralmas shartidir.

Nazorat savollari

1. Maktabgacha taʼlimning muqobil shakllarini sanab bering

2. Taʼlim sifatini oshirishning qanday usullarini bilasiz?

3. Taʼlim jarayonini nazorat qilish jamaotchilikning ishtiroki qanday boʻlishi lozim?

1. Maktabgacha taʼlim tashkilotlari reytingi tushunchasi

Taʼlim sohasi reytinglari boshqarish va isteʼmolchilarga taʼlim xizmatlari toʻgʻrisida maʼlumot berishning ommalashgan va talab qilinadigan vositasidir. Reytingli baholash - bu taʼlim siyosatining meʼyoriy talablari va majburiyatlariga, taʼlim tashkilotining rivojlanish salohiyatiga, oʻquvchilarning individual rivojlanish imkoniyatlariga va taʼlim faoliyati natijalari bilan qoniqishlarga muvofiq ravishda taʼlim faoliyati sharoitlarini baholash asosida maktabgacha taʼlim tashkilotlarini kompleks baholashdan iboratdir. Reytingli baholash maktabgacha taʼlim tashkilotlari taʼlim faoliyatining miqdoriy va sifat koʻrsatkichlari bilan belgilanadi. Maktabgacha taʼlim tashkilotlari reytingi natijalarining maqsadli auditoriyasi quyidagi guruhlardir:

1. Maktabgacha yoshdagi bolalari boʻlgan ota-onalar;

2. Maktabgacha taʼlim tashkilotlari rahbarlari va pedagog xodimlari.

3. Maktabgacha taʼlimni boshqaradigan organlar;

4. Kyeng doiradagi jamoatchilik.

Reyting auditoriyasi xilma-xil va har xil maqsad va vazifalarga ega, shu asosda reyting aniqlanadi. Yakuniy keng qamrovli reyting, xuddi xususiy reytinglar oilasi singari, taʼlim sifatini oshirishning ommaviy vositalaridir va ular hammaga ochiqchasiga boʻlishi kerak.

Reytinglash taomili koʻrsatilayotgan taʼlim xizmatlari sifatini oshirish maqsadida amalga oshiriladi va quyidagilarga hissa qoʻshish uchun moʻljallangan:

• raqobat muhitini rivojlantirish;

• taʼlim tizimining ochiqligini kuchaytirish;

• taʼlim jarayonini tashkil etishning oʻzining samaradorligini tasdiqlagan oʻquv modellarini aniqlash va tarqatish;

• turli xil taʼlim dasturlarini saqlash va rivojlantirish;

• taʼlimni rivojlantirish sohasida samarali boshqaruv qarorlarini tahlil qilish va qabul qilish.

• ryeytinglash obyekti boʻlishi mumkin:

• taʼlim tashkilotlari tomonidan amalga oshiriladigan taʼlim dasturlari;

• oʻquv jarayonini amalga oshirish shartlari;

• taʼlim tashkilotlarining saytlari;

• oʻquv dasturlarini oʻquvchilar tomonidan oʻzlashtirish natijalari.

tashkilotlarning taʼlim faoliyati sifatini baholash quyidagi umumiy mezonlarga muvofiq amalga oshirilishi kerak:

• taʼlim tashkilotlari toʻgʻrisida maʼlumotlarning ochiqligi va maqbulligi;

• taʼlim faoliyati olib boriladigan sharoitlarning qulayligi;

• xodimlarning xayrixohligi, xushmuomalaligi, kompetentligi;

• tashkilotlarning taʼlim faoliyati sifatidan qoniqish.

Maktabgacha taʼlim tashkilotlari faoliyati va rivojlanishining ustuvor vazifalaridan kelib chiqib, maktabgacha taʼlim tashkilotlarida taʼlim faoliyati sifatini baholash mezonlari tizimi ishlab chiqilgan, ular quyidagilarni baholashni oʻz ichiga oladi:

1. Taʼlim va tarbiya shartlari;

2. Taʼlim faoliyati natijalaridan qoniqish;

3. Xodimlar salohiyatini rivojlantirish;

4. Taʼlim mazmunini rivojlantirish;

5. Qoʻshimcha xizmatlar;

6. Individual taʼlim yoʻnalishlarini amalga oshirish.

Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida taʼlim faoliyati sifatini baholashning ushbu mezonlari uchta asosiy ajralmas reyting omillariga birlashtirilgan:

1. taʼlim faoliyati sifati;

2. taʼlim tashkilotining rivojlanish salohiyati;

3. oʻquvchilarning individual rivojlanish imkoniyatlari.

4.2.Maktabgacha taʼlim tashkilotlari reytingining mezonlari va koʻrsatkichlari

Jadval 1

Umuman maktabgacha taʼlim sifati koʻp oʻlchovli sintetik tushuncha. Aynan shu koʻp qirralilik yondashuvlarni belgilaydi va uni baholash uchun axborot bazasini shakllantirish mantigʻini belgilaydi. Bugungi kunga qadar MTT taʼlimi sifati parametrlari va uning natijalarini aniqlash boʻyicha yagona yondashuvlar mavjud emas. Maktabgacha taʼlim tizimini muvaffaqiyatli rivojlantirish uchun javobgarlik asosan boshqaruv organlari zimmasiga yuklanadi. Aynan taʼlim boʻlimi maktabgacha taʼlim tizimining barqaror ishlashi va rivojlanishi uchun imkon beradigan muayyan tashkiliy va pedagogik sharoitlarni yaratishi kerak.

Nazorat savollari

1. Pedagogik diagnostika jarayoni va natijalarini baholashga qaratilgan pedagogning analitik faoliyati oʻz ichiga qanday jarayonlarni oladi?

2. Bolalarning rivojlanish xaritasini toʻldirishga qoʻyilgan talablar haqida tushuncha bering

3. Monitoring natijalari asosida bolalarning rivojlanishini psixologik va pedagogik qoʻllab-quvvatlash tizimini yoritib bering

IV. OʻZINI-OʻZINI TEKSHIRISH UCHUN TEST SAVOLLARI

1. “Maktabgacha taʼlim-tarbiya toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni. –T. 2019-y.

2. “Taʼlim toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni. – T.2020y.

3. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “2022-2026-yillarga moʻljallangan Yangi Oʻzbekiston taraqqiyoti stategiyasi toʻgʻrisida”gi №PF-60 sonli farmoni. –T.2022y.

4. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2016-yil 29-dekabrdagi "2017-2021-yillarda maktabgacha taʼlim tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida"gi PQ-2707-son qarori.

5. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining "Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha taʼlim vazirligi faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida" 2017-yil 30-sentyabrdagi PQ-3305-son qarori.

6. Oʻzbekiston Respublikasining 2030-yilgacha maktabgacha taʼlim tizimini rivojlantirish konsepsiyasi (Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 08.05.2019-yildagi PQ-4312-son Farmoniga 1-ilova).

7. Maktabgacha taʼlim va tarbiya davlat standarti. 2020-yil 22-dekabr

8. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining PQ-6108-sonli Oʻzbekistonning yangi rivojlanish davrida taʼlim va tarbiya hamda fan sohalarini rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida qarori. -T.2020y.

Elektron resurslar

1. http://lex.uz – Oʻzbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi.

2. http://ziyonet.uz – Taʼlim portali ZiyoNET.

3. http://natlib.uz – Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi.

4. http://doshkolnik.ru/pedagogika

5. www. mdo.uz. OʻzR Maktabgacha taʼlim vazirligi sayti

VI. TARQATMA MATERIALLAR

“BBB” metodi

TARQATMA TOPSHIRIQ

Topshiriq mazmuni – Maktabgacha taʻlim-tarbiya sifatini boshqarishda monitoring tizimi boʻyicha bilgan maʼlumotlarni birinchi ustunga yozib chiqing va bilishni istayotgan maʼlumotlarni ikkinchi ustunga yozib chiqing.

TARQATMA TOPSHIRIQ

Klaster grafik organayzeri

Topshiriq mazmuni- Maktabgacha taʼlim sifati tushunchasi boʻyicha fikrlaringizni klaster tarzida ifodalang

Maktabgacha taʼlim sifati

TARQATMA TOPSHIRIQ

“Tushunchalar tahlili” metodi

Topshiriq mazmuni- jadvalda berilgan tushunchalarni tahlil qiling

TARQATMA TOPSHIRIQ

“KWHL” metodi

Metodning maqsadi: Mazkur metod tinglovchilarda yangi axborotlar tizimini qabul qilish va biliimlarni tizimlashtirish maqsadida qoʻllaniladi, shuningdek, bu metod tinglovchilar uchun mavzu boʻyicha qoʻyidagi jadvalda berilgan savollarga javob topish mashqi vazifasini belgilaydi.

Izoh. KWHL:

Know – nimalarni bilaman?

Want – nimani bilishni xohlayman?

How - qanday bilib olsam boʻladi?

Learn - nimani oʻrganib oldim?.

Topshiriq mazmuni- Maktabgacha taʼlim tashkilotlari rahbar va pedagoglari faoliyatini ekspert baholash tizimini mazkur metod yordamida tahlil qiling

TARQATMA TOPSHIRIQ

SWOT tahlil

Topshiriq mazmuni- Maktabgacha taʼlim tashkilotlari taʼlim sifati monitoringi tahlili