Сыныбы: 8

Саба?ты? та?ырыбы: Химиялы? байланысты? негізгі т?рі

Ма?саты:

Білімділік: О?ушыларды? химиялы? байланыс туралы білім алуына жа?дай ту?ызу;

Дамытушылы?: О?ушыларды? ойлау ?абілеті мен д?ниетанымдарын ке?ейту;

Т?рбиелік: П?нге деген ?ызы?ушылы?ын ояту, бірлесіп ж?мыс жасау?а ?згені? пікірімен санасу?а

т?рбиелеу

?дісі: Ой ?оз?ау, т?сіндіру, с?ра? жауап

К?рнекілігі: Периодты? кесте, сызбалар

К?тілетін н?тиже: 1. Химиялы? байланысты? негізгі т?рі туралы т?сінеді;

2. Тапсырмалар орындай алады.

І ?ызы?ушылы?ты ояту

1.Саба??а психологиялы? дайынды?

2.?й тапсырмасын тексеру:

С?ра? – жауап:

1 Электртерістік деген не?

Кез келген элемент атомыны? ?зіне электрон ды тарту ж?не тебу ?абілетін ?оса сипаттау

?шін салыстырмалы электртерістік деп аталатын шама ?олданылады.

2 Электртерістілік пен электртерістік ??ымдарыны? айырмашылы?ы неде?

Энергетикалы? м?ндері бойынша тарту к?штері ?рдайым тебу к?штерінен басымдау болады.

Атомдарды? ?зіне электрондарды тарту ?абілетін электртерістілік деп аталады.

3 Периодта ж?не негізгі топшада орналас?ан элементтерді? электртерістіктері ?алай ?згереді?

?р периодта элементтерді? электртерістіктері солдан о??а ?арай ?седі. Сонды?тан электртерістікті? е?

?лкен шамасы F, е? кіші шамасы Cs.

4 Периодтарда элементтерді? электртерістігі солдан о??а ?арай ?сетін себебін т?сіндір.

Период бойынша элементтерді? атом ядроларыны? зарядтары арт?ан сайын оларды? сырт?ы электронды?

?абаттарын толтыру ая?тала бастайды. Осы?ан сай элементтерді? бейметалды? ?асиеттері к?шейіп

оларды? электртерістіктері артады.

5 Кестені? к?мегмен электртерістіктеріні? ?су ретімен орналастыры?дар: P, Mg, B, Cs, O, Si, K, C, H, Li, F, S.

F>O>S=C>P>H>B>Si>Mg>Li>K>Cs

3.Ой ?оз?ау: «Жедел жауап»

1.Сутегідегі протон саны (1)

2.Периодты? ж?йедегі элементтер саны (110)

3.Периодты? ж?йені ?сын?ан (Д.И. Менделеев)

4. Электртерістік деп (Атомны? ?зіне электрондар тарту ?абілеті)

5. Оттегіндегі нейтрондар саны (7)

6.Электртерістігі е? ?лкен элемент (F)

7. Электртерістігі е? кіші элемент (Cs)

8.Атомдары электрондарын ?зіне ?ар?ынды ?осып алатын элементтер периодты? ?ай жа?ында орналас?ан

(период со?ында)

9.Белсенді металдарда?ы электртерістігі жо?ары элемент (Li)

10.IV топты? негізгі топшасыны? басында т?р?ан бейметалл элемент ©

ІIМа?ынаны тану

4.Жа?а саба?:Химиялы? байланысты? негізгі т?рі

Жа?а саба?ты? жоспары:

I Химиялы? байланысты? т?зілуі.

II Химиялы? байланысты? типтері.

III Ковалентті полюссіз байланысты? т?зілуі.

IV Ковалентті полюсті байланысты? т?зілуі.

V Ионды? байланыс.

I Химиялы? байланысты? т?зілуі.

Затты? химиялы? ?асиеттеріне с?йіне отырып, оны? молекуласыны? ??рылысын аны?тау?а болады.

Сонда ж?птаспа?ан электрондар ж?птасу ?шін атомдар арсында химялы? байланыс т?зіледі.Сырт?ы валентілік электрондарын 8 ге толтыру ?шін электіртерістілігі т?мен элементтер беріп жіберсе, электіртерістігі жо?ары элементтер ?осып алу?а бейім.Сонды?тан арасында байланыст?зіледі.

Химиялы? байланысты? 1916 жылы американ ?алымы ЛЬЮИС теориясын ?сынды.

Реагент заттар б?лшектеріні? бірт?тас жа?а зат?а айналуына ?келетін ?рекеттесу химиялы? байланысты? ар?асында іске асады.Электртерістік ??ымыны? к?мегімен жай ж?не к?рделі заттар т?зілгенде пайда болатын химиялы? байланыстарды? мынадай типтерін аны?тау?а болады:

II Химиялы? байланысты? типтері.

<img width=«106» height=«37» src=«file:///C:/DOCUME~1/Admin/LOCALS~1/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image004.gif» alt=«Подпись: полюссіз» v:shapes="_x0000_s1032"><img width=«31» height=«57» src=«file:///C:/DOCUME~1/Admin/LOCALS~1/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image005.gif» v:shapes="_x0000_s1033"><img width=«44» height=«58» src=«file:///C:/DOCUME~1/Admin/LOCALS~1/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image006.gif» v:shapes="_x0000_s1034"><img width=«106» height=«37» src=«file:///C:/DOCUME~1/Admin/LOCALS~1/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image007.gif» alt=«Подпись: полюсті» v:shapes="_x0000_s1031"><img width=«136» height=«43» src=«file:///C:/DOCUME~1/Admin/LOCALS~1/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image008.gif» alt=«Подпись: Ковалентті» v:shapes="_x0000_s1030"><img width=«109» height=«43» src=«file:///C:/DOCUME~1/Admin/LOCALS~1/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image009.gif» alt=«Подпись: Ионды?» v:shapes="_x0000_s1027">

Орта? электрон ж?бына сай келетін екі атом ядроларыны? арасында?ы электрон б?лты ар?ылы т?зілетін химиялы? байланыс к о в а л е н т т і к байланыс деп атайды.

III Ковалентті полюссіз байланысты? т?зілуі.

Электртерістіктері бірдей атомдар арасында коваленттік полюссіз химиялы? байланыс т?зіледі.М?селен, молекулалары ?зара бірдей екі атомнан т?ратын жай заттар: H2, O2, N

2, CI2, F2, т.б. Коваленттік полюссіз байланыс н?тижесінде т?зіледі.

Электіртерістіктері бірдей сутекті? екі атомыны? ?рекеттесіп молекула?а айналуын ?арастырайы?.Сутек атомы о? зарядты ядродан ж?не оны ?орша?ан шар пішінді электрон б?лтынан т?ратынды?ы белгілі.Осындай екі атом ?рекеттескенде, оларды? электрон б?лыттары жа?ындасып бірімен-бірі араласады.

Екі атомны? ядроларыны? д?л ортасында болатын м?ндай араласу айма?ында электрон б?лтыны? ты?ызды?ы артатынды?тан, екі атомны? ядросы да о?ан к?штірек тартылып, т?ра?ты жа?а ж?йеге – молекула?а айналады.Екі атомды біріктіретін электрондар ?зара екі ядро?а орта? электрон ж?бына айналып, сутек молекуласын т?зуге к?мектеседі.

Сырт?ы ?абатта орналас?ан валенттік электрондарды н?кте т?рінде к?рсетеді. Екі атом?а орта? электрон ж?бын оларды? химиялы? белгілеріні? ортасына орналастырады.Сонда сутек молекуласыны? тузілуін былайша корсетуге болады:

·H+ · H→ H??H

атом атом молекула

?ректтесуші атомдарды? ядроларынан бірдей ?ашы?ты?та бірдей орналас?ан орта? электрон ж?бы ар?ылы т?зілетін байланысковаленттік полюссіз деп аталады.

IV Ковалентті полюсті байланысты? т?зілуі.

Жалпы ал?анда ?рекеттесуші атомдарды? электіртерістіктеріні? айырмашылы?тарына байланысты, к?біне молекулалар ковалентті поюсті байланыс т?зеді. Коваленттік полюсті байланыс к?біне ?ыш?ылдар?а т?н.

Мысалы, хлорсутек молекуласында электрон ж?бы хлор атомына ?арай ы?ыс?ан:

?? ??

?H + ?Cl ?? → H ??Cl??

?? ??

Полюсті молекулалар ы?ыс?ан кезде атомдар ?осымша заряд?а ие бола бастайды. Молекуланы? бір жа?ы о?, ал екінші жа?ы теріс зарядталады: H+:CI-.М?ндай молекулалар полюсті деп аталады.

Орта? электрон ж?бы ?рекеттесуші атомдарды? біреуіне ?арай ы?ыс?анда пайда бол?ан байланыс ковалентті поюсті деп аталады.

V Ионды? байланыс.

Ионды? байланыс деп – ?арама – ?арсы зарядтал?ан иондар арасында?ы байланысты айтады.

Металл мен бейметалл арасында т?зіледі.

Ион – б?л электрон беру немесе алу н?тижесінде т?зілетін зарядтал?ан б?лшек.

?зіні? сырт?ы валенттік электрондарына сай элкетрон б?лтын берген атомдар о? зарядты катиондар?а, ал осы электрондар?а сай б?лтты ?осып ал?ан атомдар теріс зарядты аниондар?а айналады.

Электронды беру металдар?а, ал электрондарды ?осып алу к?біне бейметалдар?а т?н ?асиет.

Мысалы: Ас т?зы NаСІ ионды? байланыс ар?ылы т?зіледі. Хлор атомы натрий атомыны? бір электронын ?осып алып теріс зарядты (CI- ионы), ал натрий атомы бір электронын беріп жіберіп о? зарядты (Na+ ионы) иондар?а айналады.Б?л процесті былай бейнелеуге болады:

<img width=«662» height=«202» src=«file:///C:/DOCUME~1/Admin/LOCALS~1/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image011.gif» v:shapes=«Рисунок_x0020_19»>

Химиялы? байланысты? т?зілуі.

5.Сыныппен ж?мыс:

№1. Химиялы? пирамиданы? шы?ына шы?у жолы – ?осылыстарда?ы ионды химиялы? байланыс.

Осы заттарда?ы байланысты? т?зілу сызбасын сызы?дар.

<img width=«668» height=«227» src=«file:///C:/DOCUME~1/Admin/LOCALS~1/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image013.gif» v:shapes=«Объект_x0020_8»>

№2.Кесте толтыру

Жо?арыда берілген кестені? с?йкес ба?анына мына заттарды толтыры?ыз

NaI, ZnF2, N2,H2SO4, PH3,O2, Н2S, I2, Br2, НI, НСІ, К2S

ІІІ Тол?аныс

6.Венн диаграммасы:

Ионды? ж?не ковалентті байланыс

7.Саба?ты бекіту:

«Химиялы? диктант»

1.Электртерістік дегеніміз не?

А)атомны? электрон беру ?абілеті

Б)?осылыста?ы атомны? электронды ?зіне тарту ?абілеті.

С)атомны? ?осылыста?ы белгілі валенттік к?рсететін ?асиеті.

2.Элементтерді? электртерістілігі период бойынша ?алай ?згереді?

А)солдан о??а ?арай ?седі

Б)алдымен ?седі, сосын кемейді

С)артады

3.Элементтерді? электртерістілігі топ бойынша ?алай ?згереді?

А)артады

Б)алдымен ?седі, сосын кемейді

С)кемейді

4.Ионды? байланысы бар ?осылыстарды? ?атарын к?рсеті?із

а)NaF CaF2 Na2SO4

б) N2 Na2S HF

с) K2SO4 O2

5.Полюссіз ковалентті байланысы бар ?осылысты к?рсеті?із

а) Na2SO4 б) HF с) O2

6.Полюсті ковалентті байланысты ?андай элемент атомдары т?зеді?

А)электртерістігіай?ын айырмашылы? бар элемент атомдары

Б)электртерістігі бірдей

С)электртерістігінде айырмашылы? аз.

7.Ковалентті полюссіз байланысы бар ?осылыстар ?атарын к?рсеті?із

а)F2 O2 N2 C8 б) N2 Na2S HF С) NaF CaF2 Na2SO4

8)Орта? электрон ж?бы ар?ылы т?зілген байланыс ?алай аталады?

А)ионды? б)коваленттік с)металды?

9.Оттек молекуласы т?зілгенде неше орта? электрон ж?бы т?зіледі?

А)1 б)2 с) 3

10. Ионды? байланыс ?алай жасалады?

А)атом электронын электртерістілігі жо?ары Атом?а беруі

Б)орта? электрон ж?быны? т?зілуі

С)электрондарды? жалпылануы

Жауаптары

8. Ба?алау:

9.?йге тапсырма:$63,64. 2-3 жатты?улар.