Получите свидетельство
Вход
Сабақтың тақырыбы: «Қажымұқан»
Мақсаты: Білімділігі:
«Қажымұқан Мұнайтпасұлы- «Қазақ даласының Батыры» дүниежүзі чемпионы Қажымұқан Мұңайтпасұлының өмірімен таныстыру, бөлімдерінің мазмұнын игерту;алған білімдерін бекіту.
Дамытушылығы:
Оқушылардың іскерлік, өз бетімен жұмыс жасай білу дағдысын жетілдіру. Ойлау қабілетінің дамуына ықпал ете отырып, шығармашылыққа баулу, өзіндік көзқарасын қалыптастыру
Тәрбиелігі:«Көп бейнеттің зейнеті болатындығын» ұғындыру арқылы шыдамдылыққа , басқаға жақсылық жасау, қамқор болу, қайырымды,әділ болуға тәрбиелеу
Сабақтың түрі: Бекіту сабагы
Сабактың әдісі: Стратегиялық бағыттар бойынша жүргізіледі. «Түсіну», «Еркін жауап», «Танып білу», «Кубизм», «Кейіпкерлер стратегиясы», «Түсініктеме күнделігі» стратегиясы
Сабақтың көрнекілігі: Жазушы портреті, Қажымұқан портреті, кеспе қағаздары, жетондар, слайд
Пәнаралық байланыс: тарих
Сабақтың барысы: І. Ұйымдастыру
1.Сұрақ қою стратегиясы - ЛЕЗДЕМЕ.(үй тапсырмасын сұрау)
Балалар, қазір лездеме, мен қойған сұраққа жылдам жауап беріңдер!
1.Сендер қазақтың қандай дәстүрлі мерекелерін білесіңдер?
2.Қазақтың мықты денсаулығының сыры неде?
3.Халық емшілері адам емдеуде қандай тәсілді қолданған ?
4.Қалай ойлайсыңдар ұзақ жасаудың жолдары не?
5.Қазақтың ұлттық ойындарын ата ?
6.Халық арасында кеңінен тараған спорт жарыстарының бірі?
7.Қандай балуандарды білесіңдер?
I. Қызығушылығын ояту стратегиясы.
Балалар , «Балуан» деген сөзді айтқанда ойларыңызға не түседі , оның мағынасын қалай түсінер едіңдер ?
олай болса,» «Балуан» сөзіне Ассоцация құру
Алып күш Ер , батыр
Заңғар күш иесі – Балуан- Қайратты , күшті
Мықты, қайсар Өжет , табанды Күш атасы
Осы аталған атаулар бойынша әр топ өздері топтың атын анықтау.1топ:Заңғар, 2топ:Қайсар,3-топ: Өжет
II.Мағынаны тану. Видео көрсету арқылы бүгінгі сабағымыз кім туралы екенін білеміз ? Күш атасы – Қажымұқан
1-топ:Заңғар Бала Қажымұқан
Қажымұқан Мұңайтпасұлы 1871 жылы Ақмола уезі, Қараөткел болысына қарасты Қоспа елді мекенінде дүниеге келген. Жастайынан ел арасында қазақша күреске қатысып, «бала палуан» атанған.
Қажымұқан кедей шаруаның баласы болғандықтан, орыс байларына және дәулетті адамдарға жалданған.Бірде қыстың бір қақаған ,үскірік аязында қожайын Қажымұқанды ат шанамен даладағы шөпті тасуға жібереді.Қалың омбы қарда тау етіп тиелген шөпті тарта алмай ат құлайды.Сонда қажымұқан атты шөптің үстіне жатқызып,шананы өзі сүйреп келеді.
Сөйте жүріп, күреске түсіп, той томалақтарда елге көрініп, бала балуан деген атқа ие болған.
Былай басталатын өлең жолдары оның сал-серілігінен де хабардар етеді: Атандым Мұқан палуан, бала жастан.
Ішінде күштілердің болдым астам.
Талай-талай жерлердің дәмін татып,
Өтті дәурен осылай біздің бастан
2-топ:Қайсар
1.Қажымұқанның спортағы жетістіктері.
Оның балуандық жолы 1901жылдан басталды.Сол жылы Омбы қаласында цирк ашылып,француз күресінен чемпионат өткізіледі.Циркте жеңген палуан, ең соңында жеңген палуан мен Қажымұқан күреске түседі. Оны жыға алмайды, дегенменен халық арасына танылады. Злобин деген цирктің қожасына ұнайды да, бұл жаңағы барлық зерттеулерде жазады ол «Ваня ағай» деген атақты алғашқы кәсіби Санкт-Петербургтегі күрес мектебін ашқан атақты И.Лебедевке хат жазып жібереді. 1903 жылы осы мектепке түсіп,француз күресінің әдіс-амалдарын үйренеді. Содан кейінгі өмірі Қажымұқанның үлкен өрісте болады, биіктей түседі жылдан жылға.
1905 – Қытайдың Харбит қаласында жапондық Саракикимен джиу - джитсу әдісімен күресіп, қарсыласын ажал құштырады.
Қажымұқанның тұңғыш рет әлемдік деңгейде көрінген шағы — 1906 жыл. Алманияда өткен дүниежүзілік сайыста ол әлем чемпионы атанады. Бірақ орыс әкімшілігіне бұратана халықтың атын шығарған палуан онша ұнай қоймайды. Сол үшін де Қажымұқан орыс палуандарының атымен күресуге мәжбүр болды. Қажымұқанға неше түрлі лақап аттар беріледі.
1909 жылы Қажымұқан атақты эстон балуаны, әлем чемпионы Георг Лурихтың тобында күресіп жүреді.Сол жылы Германияның Кельн қаласында атақты Вейланд Шульцтерді жеңіп, бірінші рет әлем чемпионы атанады. Лурих өз тобының жетекші балуандары жөнінде айта келіп, Қажымұқан туралы: «Шығыс ұлы жапон „Мухинура“ ол сирек кездесетін мықты балуан, күресте қайтпайтын бірбеттігі, далаға тән қайсарлығымен және ызақорлығымен ерекшеленеді» — деп жазған.
Сонда ол орыстың көптеген палуандарымен танымсып, дос болады. Олардың ішінде Иван Поддубный, Иван Шемякин сияқты мықты мықты дүние жузіне белгілі жауырыны жерге тимеген, Иван Зайкин тәрізді балуандар бар, Шульц деген палуан осылармен тек қана күресіп қана қойған жоқ, рухани жағынан жақындасып, ұзақ жылдар дос болды.
1911 ж. Түркияға барып, Стамбұлда түріктің атақты палуаны Нұрлыны жыққаны үшін “қажы” атағы беріліп, Қажымұқан атанды. Палуандарға арналған “Геркулес” журналында сол кезде “Палуандық асқан қасиеті үшін оған “қажы” есімі берілді. Бүкіл дүние жүзіне атағы жайылған палуан Муханура-Муканов бұдан былай “Қажымұқан” деген атпен күресетін болды” деп жазылды. Мұқан бұл есіммен күреске Ресейде бірінші рет (1912 ж. 3 мамыр) Саратов қ-нда ағайынды Никитиндер циркінде шықты. Қ-ның жеңісті жолдары жалғасып, Тегеран мен Кабулда, Мекке мен Мединеде өткен жарыстарда бірқатар жеңістерге жетті.
1913 ж. Троицк қ-нда, 1914 ж. Парижде әлем чемпионы атағын жеңіп алды.
1913 жылы Варшавада болған жарыстарда үлкен алтын медальді тағы да жеңіп алады. Аргентинаның астанасында өткен әлем чемпионатында алдына жан салмайды.
1913 – Тройцк қаласында 18 рет белдесуге шығып, 18 рет жеңіске жетіп, бас бәйгені алады.
1927 – “Қазақ даласының батыры” атағы беріледі.
1944 - өз қаржысына ұшақ жасатады. Палуанға Сталин алғыс хат жолдайды.
1945 - “Құрмет белгісі” орденін алады.
3-топ:Өжет
1.Қазақ даласының батыры
Қажымұқанды «Ямагата Мухунури» деген лақап атпен күрестіреді. Сонымен қатар, Мухан, «Иван Чёрный» сияқты лақап есімдері болған.
1909 жылғы халықаралық палуандар жарысына ол «Қара Мұстафа» деген атпен шыққан.
Сөйтіп бүкіл дүние жүзіне Мұқанның неше түрлі лақап аттары тарай бастайды.
1910 жылы Мұқан тұңғыш рет Оңтүстік Америка құрлығына табан тірейді. Аргентинаның астанасы Буэнос-Айрес қаласында өткен еркін күрестен болған біріншілікте чемпион атанады. Түрік палуаны Нұрлыны жеңді. Қажымұқан бабамыз жер әлеміндегі бүкіл елдерді аралап, тіпті сонау мұхит асып, Америкаға дейін барып, жауырыны жерге тимеген деген мықты балуандарды жығып дүние жүзінің алты дүркін чемпионы атанды.
1914 жылы ол Классикалық күрес түріндегі ең құрметті де беделді саналатын «Сигизмунд белбеуін»екі рет жеңіп алды
Алайда Қажымұқан қазақ халқының ұлы екенін есте ұстады.Ол халқына құрметін білдіру үшін шапан мен тақия киіп жүрді.
Ұлы Отан соғысы басталған кезде Қажымұқан ҚКСР Жоғарғы кеңестің төрағасы Қазақбаевқа жолығып, оған «Ел аралап, цирк өнерін көрсетсем, сол арқылы ақша тауып, майданға көмектессем» — деген ұсыныс айтады. Бұл ұсынысты үкімет қолдап, екі жылға жуық жүріп цирк өнерін көрсетіп, 100 мың сомдай ақша тауып майданға жолдайды.
Ұлы Отан соғысы жылдары балуан майданға да бармақ болды. Бірақ жасы келіп қалған соң, соғысқа алмады. Ол ел аралап, цирк ойындарын көрсетіп, ақша жинап ұшақ жасатып, майданға жіберді. Бұл ұшақпен қазақ ұшқышы Қажытай Шалабаев 120 рет фашистердің үстінен құзғындай шүйлігіп бомбаларын тастады.
Соғыс аяқталған соң Қ.Шалабаев «Қажымұқан» атындағы ұшақпен 1945 жылы 24-маусымда болған Ұлы Жеңіске арналған шеруге қатысты. Әйгілі балуанға Қазақ АССР Орталық Атқару Комитетінің Президиумы Жарлығымен 1927 жылы «Қазақ даласының Батыры» деген құрметті атағы берілген болатын.
«Алып та, батыр да, дана да анадан туады»дегендей, биыл туғанына 145 жыл толып отырған Қажымұқан бабамыздай алыптар мың жылда бір рет туатын шығар.
Ол 1948 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы, Бөген ауданында қайтыс болды. Темірлан деген ауылда, қабырының басына ескерткіш орнатылған.
Егер ол өз заманында тәуелсіз елдің азаматы болса, оның Мұқан Мұңайтпасұлы деген шын есімі әлемдік спорт тарихында алтын әріптермен жазылар еді. Өмірінің 55 жылын күрес пен цирк өнеріне арнап, жеңіс тұғырынан түспеген дара тұлға — қазақтың нағыз хас батыры
2.Қысқаша деректер беру стратегиясы.
ІІ.Ой-толғаныс: «Танып білу» стратегиясы.
- Мұқанның балалық шағы қайда, қандай жағдайда өтті?
- Мұқан бір шана шөпті бай үйіне қалай жеткізді?
- Мұқанның ерекше күшін байқап, оған достық көмекке келгендер кімдер?
- Лебедев мектебі Мұқанға нелерді үйретті?
- IV. «Кубизм» стратегиясы.
1 .Суреттеңіз: ақжарқын, ісіне адал, қарапайым
2. Қолданыңыз: Бес жолды өлең
Зат есім: Кім?Қажымұқан
Сын есім: Қандай? мықты, епті
Етістік: Не істеді?күресті, чемпион болды, Парижге барды.
Сөйлем құра: Не үшін? Қажымұқан әлем чемпионы атанды.
Синоним: палуан, күшті,алып
3.Зерттеңіз: Профессор Ә.Қоңыратбаевтың дерегі бойынша
1.Салмағы–174 кг.
2. Бойы–195 см.
3. Кеудесінің аумағы–146 см.
4. Балтырының аумағы–49 см.
5. Мойнының жуандығы–56 см.
6. Бас аумағы–65 см.
7. Ортаңғы саусағының ұзындығы–14 см.
8. Ортаңғы саусағының жуандығы – 10 см.
9. Үстіңгі және астыңғы еріндері – 12 см.
10. Аяқ киімі–54 размер.
5.Салыстырыңыз: Қазіргі чемпиондармен Қажымұқанды салыстыр
Қ-қайратты
А-адал
Ж-жақсы
Ы-ынталы
М-момын
Ұ-ұнамды кейіпкер
Қ-қайсар
А-ашық мінез
Н-намысшыл
VI. Жаңа сабақты қорыту.
Тілек ағашы...
Қажымұқан сияқты тағы қандай палуандарды білесің?
- Қазір қандай палуан сайыстары өтіп жүр?
Үйге тапсырма беру:Эссе: Қажымұқан ағаға хат.Бағалау (жұлдызша арқылы)
Қажымұқан -қазақ даласының батыры (47.59 KB)
0
1711
37
Нравится
0
