Альдегиды

Барлық альдегидтер органикалық еріткіштерде жақсы ериді. Химиялық қасиеттері. Құрамында еселі байланыс болғандық- тан, карбонилді қосылыстарға қосылу реакциясы тән. Қосылатын реагенттің теріс зарядталған бөлігі көміртек атомына, ал оң зарядталған бөлігі оттек атомына қосылады. Басқа органикалык косылыстармен салыстырғанда, альдегидтерде карбонилді топпен байланысқан С — Н байланысының белсенділіғі жоғары және реакцияға жеңіл түседі.[1] Маңызды альдегидтер: Аты Формула Балқу температурасы Қайнау температурасы Формальдегид HCHO −92 °C −19 °C Ацетальдегид CH3CHO −123 °C 20,8 °C Пропаналь CH3CH2CHO −81 °C 48,8 °C Бутаналь CH3CH2CH2CHO −97 °C 75 °C Акролеин CH2=CH-CHO −88 °C 52,5 °C Кротонды альдегид CH3-CH=CH-CHO −76,5 °C 104 °C Бензальдегид C6H5-CHO −56 °C 179 °C Салицилді альдегид 1,6 °C 197 °C Фурфурол −36.5 °C 161.7 °C Алынуы: 1.Спирттерді тотықтыру арқылы алу; 2. Қанықпаған көмірсутектерді тотықтыру. 3. М.Г.Кучеров реакциясы бойынша алу. Кетондар дегеніміз-карбонил тобы арқылы байланысқан көмірсутек радикалынан тұратын органикалық заттар. Қолданылуы: Құмырсқа альдегидін плимер, антисептик, 40%ертіндісін анатомиялық препараттарды сақтауға, дәрілік препараттарды алуда пайдаланады. Этанальды сірке қышқылын, ацетатты, талшық, бутадиен, этанолды алуда қолданады. Ақпаратты өңдеу кезінде логикалық операцияларды пайдаланады.

Химия 11 сынып

Күні:

Сабақтың тақырыбы: §9.1.Альдегидтер.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: оқушыларға альдегидтер мен кетондар туралы білім беру, айырмашылықтарын түсіндіру.

Дамытушалық: оқушылардың карбон қышқылдары туралы білімдерін кеңейту.

Тәрбиелік: ұқыптылыққа, тазалыққа тәрбиелеу

Сабақтың түрі: Жаңа сабақ

Сабақтың әдіс-тәсілдері: түсіндірмелі-иллюстрациялық, сұрақ-жауап, өздік және топтық жұмыс

Сабақтың көрнекілігі: интерактивті тақта, сызба, таратпалар, 11 сынып химия оқулығы

Сабақтың барысы:

І.Ұйымдастыру кезеңі.

- оқушылармен амандасып, түгендеу

- оқушылардың назарын сабаққа аудару;

ІІ.Білім деңгейлерін тексеру.

Өткенді қайталау тапсырмалар:

І топ
1. Фенол дегеніміз не?Молекулалық формуласын тақтаға жазыңыз.
2. Фенолда қандай қасиет болады?
3. Қандай химиялық қасиеттер тән?    
4. Фенолды қайда қолданады?
5. Спирттерден айырмашылығы?
6.Фенолдың алыну жолдары қандай?   
Ақпараттарды өңдейді

ІІ топ
1.Көп атомды спирттер дегеніміз не? Мысал келтір.
2. Спирттер дегеніміз не?
3.Спирттердің гомолог қатарын жаз.
4.Көп атомды спирттердің сапалық реакциясы.
5. Спирттерге қандай рекациялар тән.
6.Спирттердің қолданылуы.

ІІІ.Жаңа сабақты түсіндіру

Барлық альдегидтер органикалық еріткіштерде жақсы ериді. Химиялық қасиеттері. Құрамында еселі байланыс болғандық- тан, карбонилді қосылыстарға қосылу реакциясы тән. Қосылатын реагенттің теріс зарядталған бөлігі көміртек атомына, ал оң зарядталған бөлігі оттек атомына қосылады. Басқа органикалык косылыстармен салыстырғанда, альдегидтерде карбонилді топпен байланысқан С — Н байланысының белсенділіғі жоғары және реакцияға жеңіл түседі.^[1]

Алынуы: 1.Спирттерді тотықтыру арқылы алу;
2. Қанықпаған көмірсутектерді тотықтыру.
3. М.Г.Кучеров реакциясы бойынша алу.
Кетондар дегеніміз-карбонил тобы арқылы байланысқан көмірсутек радикалынан тұратын органикалық заттар.
Қолданылуы: Құмырсқа альдегидін  плимер, антисептик, 40%ертіндісін анатомиялық препараттарды сақтауға, дәрілік препараттарды алуда пайдаланады. Этанальды сірке қышқылын, ацетатты, талшық, бутадиен, этанолды алуда қолданады.
Ақпаратты өңдеу кезінде логикалық операцияларды пайдаланады.

ъ
Физикалық қасиеттерін спирттер мүшелерінің қасиеттерімен салыстырып, ажыратады. 

1.НСОН + Н2 →СН3-ОН
метанол
2.СН₃СОН+Аg₂О →СН₃СООН+Аg 
Сірке қышқылы
3.СН3СОН+Сu(ОН)₂ →СН₃СООН +Сu₂О+Н₂О 

IV.Жаңа білімді тексеру.

Химиялық диктант

1.Альдегидтер деп қандай заттарды атаймыз?
2. Құмырсқа альдегидініңерекшелігі қандай?
3.Альдегидтердің қандай функционалық топ сипаттайды?
4. Альдегидтердің физикалық қасиеттері қандай?
5.Кетон дегеніміз не?
Тапсырма№1: Құрылымдық формула құрастыру. Берілген заттың формуласын әрбір студент жазады.
А)2метил, 3 пропил гексаналь1 
Б) 2,3,5 триметил нонаналь 
В) гептанон