Шәкәрім Құдайбердіұлының өмірі

Өлмейтұғын артына сөз қалдырған... Қазақтан мендей ұл туса Осындай түзу жол қуса. Хақиқат іздеп бел буса, Ол да бір жақсы ырым-ды . Шәкәрім

Ш ә кәрім Құдайбердиев (1858 – 1931)

Ұлы Абайды өзіне ұстаз санаған

1898 ж. ш ығармашылықпен айналысады

Жиырма мен қырықтың арасы,

Жас өмірдің сарасы,

Бос өткенін қарашы…

Шәкәрім

Аудармалары : Ж азған жоқ Пушкин мұны ертек үшін, Мақсұты: бізге ғибрат бермек үшін

1903 жыл

Орыстың императорлық

географиялық

қоғамының Семей бөлімшесін ің мүше сі

1906 жылы Араб , Түрік елдеріне саяхат

С а я т қ о р а

Елу бес жинаған қазынамды,

Оңашада қорытам ойға алып...

1911 жылы

“ Түрік, қырғыз-қазақ,

һәм хандар шежіресі”

Орынбор қаласында басылып шықты

Қырғыз –қазақ үш жүзден тұрады :

І. Ұлы жүз : 1. Үйсін, (дулат, албан, суан,

сарыүйсін) шапырашты, ошақты, сіргелі,

ысты

2. Жалайыр

3. Қаңлы (шанышқылы)

ІІ. Орта жүз 1. Арғын, 2. Найман. 3.Қыпшақ

4. қоңырат, 5. уақ, 6. керей

ІІІ. Кіші жүзді Орта жүзден бөлінген Алшын

тобы құрайды:

• Байұлы он екі ру: (адай, беріш, алтын, жаппас,

есентемір, таз, байбақты, тана, масқар, алаша, қызылқұрт, шеркес, ысық)

2. Әлімұлы (Әлім, Шөмекей, Кете)

3. Жетіру (Табын, тама, жағалбайлы, тілеу, кердері, керейт, рамадан)

1912 жылы автордың қаражатымен “Қалқаман -Мамыр”, 1913 жылы “Қазақ айнасы” Семей қаласынана кітап болып шықты.

1913-1922 жылдары Шәкәрім шығармалары

“ Абай” , “Шолпан ”,

“ Айқап”

журналдары мен “Қазақ” газетінде жарияланды.

Ш. Кудайбердыев отрывок из философского трактата «Три истины»

1928 жылы

30 жыл бойы жазған

“ Үш анық” философиялық трактатын аяқтады.

1935 жылы

“ Әдебиет майданы” журналында

А.С. Пушкин аудармалары жарияланды.

1936 жылы

“ Ләйлі – Мәжнүн”

поэмасы жарық көрді.

Жүр едім сол екеудің ізін шалып,

ГПУ-дің солдаттары келіп қалып,

“ Қашқынмен хабарласып жүрсің ғой деп,”

Әкетті Бақанасқа ұстап алып. ..

Шәкәрім қаза болған жер...

Мен кетермін, сөз қалар,

Ақ қағазға басылып .

Адам үшін-еңбегім,

Өмірден барлық тергенім.

Қалағанын қарап ал,

Мұрам сол, жастар, бергенім !

.

Барыңды,

Нәріңді,

Тірлікте бергейсің.

Ғибрат алар артыңа із қалдырсаң,

Шын бақыт –

Осыны ұқ,

Мәңгілік өлмейсің !