ПОПУЛЯЦИЯ -
ТИРИЧИЛИКТИН УЮШУЛУУСУНУН
ТҮР-ПОПУЛЯЦИЯЛЫК ДЕҢГЭЭЛИ
САБАКТЫН ЖҮРҮШҮНДӨ:
- Популяциянын түрлөрү жана алардын айырмачылыктары тууралуу түшүнүк берүү
- Популяциянын түрлөрү жана алардын айырмачылыктары тууралуу түшүнүк берүү
- Популяциянын табияттагы ролун жана маанисин анализдөөгө үйрөтүү
- Популяциянын табияттагы ролун жана маанисин анализдөөгө үйрөтүү
- Окуучуларды биологиялык түрлөрдүн экологиялык тең салмактуулукка тийгизген таасирин түшүнүүгө багыттоо
- Окуучуларды биологиялык түрлөрдүн экологиялык тең салмактуулукка тийгизген таасирин түшүнүүгө багыттоо
ТИРҮҮ ОРГАНИЗМДЕРДИН УЮШУЛУУСУ БИР НЕЧЕ ДЕҢГЭЭЛДЕРДЕН ТУРАТ. АЛАРДЫН БИРИ – ТҮР-ПОПУЛЯЦИЯЛЫК ДЕҢГЭЭЛ , МЫНДА БИОЛОГИЯЛЫК ТҮРДҮН ИЧИНДЕГИ ОРГАНИЗМДЕР ПОПУЛЯЦИЯЛАРГА БИРИГЕТ
Популяция – белгилүү бир аймакта жашаган, эркин көбөйө алган жана жалпы генфонду бар бир түргө таандык организмдердин тобу
Популяция бир нече түргө бөлүнөт:
- Элементардык популяция Экологиялык популяция Географиялык популяция
- Элементардык популяция
- Экологиялык популяция
- Географиялык популяция
1. Элементардык популяция
- Бул эң кичинекей популяция бирдиги. Бир түргө тиешелүү организмдер бир аймакта жашап , бири-бири менен активдүү байланыша алат. Генетикалык жактан бири-бирине окшош жана тыгыз карым-катнашта болгондуктан, алар ортосунда эркин жупташуу мүмкүн. Бир нече элементардык популяциялар экологиялык популяцияны түзөт. Мисалы: бир көлмөдөгү бакалар
- Бул эң кичинекей популяция бирдиги.
- Бир түргө тиешелүү организмдер бир аймакта жашап , бири-бири менен активдүү байланыша алат.
- Генетикалык жактан бири-бирине окшош жана тыгыз карым-катнашта болгондуктан, алар ортосунда эркин жупташуу мүмкүн.
- Бир нече элементардык популяциялар экологиялык популяцияны түзөт. Мисалы: бир көлмөдөгү бакалар
2. Экологиялык популяция
- Бир аймакта жашаган бир эле түрдүн бир нече элементардык популяцияларынын жыйындысы. Алар жалпы экологиялык шарттарга (температура, нымдуулук, тамак-аш базасы) ылайыкташкан. Көбөйүүдө элементардык популяциялардын ортосунда байланыш болот. Ар кандай табигый шарттарга жараша морфологиялык жана физиологиялык өзгөчөлүктөрү болушу мүмкүн. Мисалы: Ысык-Көлдүн айланасындагы балыктар
- Бир аймакта жашаган бир эле түрдүн бир нече элементардык популяцияларынын жыйындысы.
- Алар жалпы экологиялык шарттарга (температура, нымдуулук, тамак-аш базасы) ылайыкташкан.
- Көбөйүүдө элементардык популяциялардын ортосунда байланыш болот.
- Ар кандай табигый шарттарга жараша морфологиялык жана физиологиялык өзгөчөлүктөрү болушу мүмкүн. Мисалы: Ысык-Көлдүн айланасындагы балыктар
3. Географиялык популяция
- Бул эң ири популяция бирдиги . Бир түрдүн ар кандай климаттык жана географиялык шарттарга ылайыкташкан, бирок ортосунда байланыш бар ири топтору. Популяциялардын аймактары кеңири , ал тургай ар башка материктерде жайгашышы мүмкүн. Географиялык популяциялардын генетикалык айырмачылыктары болушу мүмкүн, бирок алар дагы эле бир түргө таандык. Мисалы: Евразиядагы боз көгүчкөндөр
- Бул эң ири популяция бирдиги .
- Бир түрдүн ар кандай климаттык жана географиялык шарттарга ылайыкташкан, бирок ортосунда байланыш бар ири топтору.
- Популяциялардын аймактары кеңири , ал тургай ар башка материктерде жайгашышы мүмкүн.
- Географиялык популяциялардын генетикалык айырмачылыктары болушу мүмкүн, бирок алар дагы эле бир түргө таандык. Мисалы: Евразиядагы боз көгүчкөндөр
ЖЫЙЫНТЫКТОО
- Популяциялар жаратылыштагы экологиялык балансты сактоодо маанилүү Популяциянын ар кандай түрлөрү организмдердин жашоо шарттарына ылайыкташуусун камсыз кылат
- Популяциялар жаратылыштагы экологиялык балансты сактоодо маанилүү
- Популяциянын ар кандай түрлөрү организмдердин жашоо шарттарына ылайыкташуусун камсыз кылат
Харди-Вайнберг закону боюнча маселе
Белгилүү бир аймакта таралган особдордун (түрлөрдүн) жыйындысы
популяцияны түзөт. Популяциядагы организмдердин генотибин аныктоо боюнча Вильгельм Вайнберг жана Годфри Харди эки окумуштуу бири-биринен көз карандысыз закон ачышкан. Ал закон Харди-Вайнберг закону деп аталат. Белгилүү бир ареалдагы популяциялардын жыйындысы бардыгы 100% же 1 ге барабар болот. Ал эми ошол жердеги организмдердин генотиби дайыма окшош боло бербейт. Мисалы: гомозиготалуу доминант, гомозиготалуу рецессивдуу жана гетерозиготалуу организмдер болот.
Р - доминанттык организдер. q — гомозиготалуу рецессивдүү
Генетикалык маселе: Белгилүү бир популяцияда 14345 түлкүлөрдү көрүшкөн. Алардын 12-кара, 678-боз, 13655-сары түстө болушкан.
Хайди-Вайнбергдин закону боюнча формулага коюп маселени чыгаргыла
Үйгө тапшырма
§ 35. Түр-популяциялык деңгээлдеги биологиялык процесстердин экосистемадагы мааниси (эссе)

Популяция-тиричиликтин түр-популяция деңгээли (6.79 MB)

