Налоев Заур "Дерево Зулий"

Предметыр: анэдэлъхубзэ.

Зэманыр: дакъикъэ 45-рэщ.

Класс: 2.

Урокым и типыр: комбинированнэ.

Зыгъэхьэзырар: Прохладнэ куейм щыщ Къэрэгъэш курыт еджап1э № 2 и пэщ1эдзэ классхэр езыгъаджэ Танэ Мадинэ Хьэутий ипхъу.

Пояснительнэ запискэ

Нало Заур и тхыгъэ «Зулий и жыг» рассказыр щаджыр 2-нэ классырщ. Мы урокыр сэбэп мэхъу сабийхэм я еджэк1эм, бзэм, зэхэщ1ык1ым зегъэужьынымк1э. Абы нэмыщ1к1э, тхыгъэм къыщыгъэлъэгъуа 1уэхугъуэхэм еплъык1э хуа1эр къа1уэтэнымк1э, тхыгъэм и гупсысэ нэхъыщхьэр къахутэфу, зэджам дерс къыхахыфу гъэсэнымк1э. Стандартыщ1эм къигъэув къалэнхэм теухуауи зэхэгъэуващ мы урокыр. Материалхэр зэмыщхьу, куэду къыщ1эзгъэсэбэпами и1эщ зы щхьэусыгъуэ – зи щ1эныгъэр, дэзыхьэххэр зэхуэмыдэ сабийхэм зэщхьэщыхауэ садэлэжьэн папщ1э бгъэдыхьэк1э зэмыл1эужьыгъуэхэр къэзгъэсэбэпын хуейщ.

Си темэм и актуальнагъэр

Иджырей сабийхэм я бзэр адыгэбзэм хуэмышэрыуэу, урысыбзэр къаф1ытек1уэу щытщ. Сыт щхьэк1э жып1эмэ, телевидениерами, интернетрами адыгэбзэк1э щ1агъуэ уеплъыфыркъым, бгъуэтыркъым. Ауэ адыгэбзэ, анэдэлъхубзэ урокхэр нэхъ гъэщ1эгъуэну, удихьэхыу лэжьыгъэхэр хэтмэ сабийхэри тхылъым пхуешэл1энущ, пхуегъэджэнущ. Аращи сабийхэм адыгэбзэр джыным гупыж хуедгъэщ1ыфу, я анэдэлъхубзэр ф1ыуэ ялъагъуу, тхылъ къеджэным дедгъэхьэхыфу къэдгъэхъуфыну къысщохъу.

Зэрагъэгъуэтын хуей щ1эныгъэхэр.

Предметнэхэр: Нало Заур и творчествэм теухуауэ сабийхэм ящ1эм хэгъэхъуэн,сабийхэм я бзэм, зэхэщ1ык1ым зезыгъэужь лэжьыгъэхэм пыщэн, я къеджэк1эр егъэф1эк1уэн, псалъэ бжыгъэу ящ1эми хэгъэхъуэн.

Метапредметнэхэр: урокым и мурадыр зыгурыгъэ1уэн, гъэзэщ1эн; къызэщ1эзыкъуэж упщ1эхэм жэуап етын, я лъэк1ыныгъэхэр къахутэн; гулъытэм, гуапагъэм дунейр зэрызэтри1ыгъэр я ф1эщ щ1ын.

Личностнэхэр: укъэзыухъуреихь дунейр ф1ыуэ лъэгъуным, ар хъумэным сабийхэр къыхуеджэн, хуэгъэсэн.

Темэр: Нало Заур «Зулий и жыг»

Мурадхэр:

Еджак1уэхэм ящ1эн хуейр: Нало Заур и творчествэмрэ и гъащ1эмрэ теухуауэ хагъэхъуэн.

Еджак1уэхэм яхузэф1эк1ын хуейщ: бзэм, зэхэщ1ык1ым зезыгъэужь лэжьыгъэхэм елэжьын, я къеджэк1эр ирагъэф1эк1уэн, псалъэ бжыгъэу ящ1эми хагъэхъуэн.

Еджак1уэм езым еджэныгъэм хуи1э щытык1эр (Личностные): и зэф1эк1ыр къызэригъэлъэгъуэным хущ1окъу.

Унэт1ыныгъэ (Регулятивные): къещтэ мурадыр, едж ар гъэзэщ1а зэрыхъуным хущ1окъу, езым и 1уэху еплъык1э еубзыху.

Щ1эныгъэ и1эным, щ1эуэ зыгуэр къищ1эным хущ1экъуныр (Познавательные): урокым и мурадыр игъэзэщ1эн папщ1э зэрегъапщэ, зрелъыт, зэхегъэк1, 1уэхугъуэ щхьэхуэхэм щхьэусыгъуэ хуэхъуар къехутэ ик1и вывод ещ1ыж.. Хуиту псалъэмакъым хыбошэ, псоми бгъэдыхьэк1э (Коммуникативные): упщ1эхэм жэуап иритурэ псалъэмакъым хохьэ, и гупсысэр же1эф.

Къэгъэсэбэпыпхъэхэр: Тхылъ «Анэдэлъхубзэ 2-нэ класс» Ержыб Аслъэн , Сыкъун Хь.Хь., Сыкъун И.Хь. «Къэбэрдей-шэрджэс-урыс-инджылыз-тырку псалъалъэ сурэтурэ зэхэлъхьахэр», интерактивнэ доска, жыгхэм я сурэтхэр, тест.

Урокыр зэрек1уэк1ынур

I. Урокым и пэублэ.

Сабийхэр урокым хуэгъэхьэзырын.

II. Бзэм зегъэужьын.

1. Къуажэхьхэр къегъэщ1эн:

Уэм имы1у, щ1ым и 1унэ,

Атэкъынэ зи вакъэпс,

Къэс1амэ зытеухь. (Жыг)

Щыхуабэм – зехуапэр,

Щыщ1ы1эм зет1эщ1.

Жеину зит1эщ1ми,

Жеину мыгъуэлъ. (Жыг).

1. Сабийхэр гупищу гуэшащ. Жыг лъэпкъыгъуэ зэмыл1эужьыгъуэхэм я сурэтхэр иту лэжьыгъэ етын. Абыхэм языныкъуэхэм я ц1эр урысыбзэк1э к1эщ1этщи ( ямыц1ыхухэм) адыгэбзэк1э к1эщ1атхэн хуейщ, адрейхэм (яц1ыхухэм) адыгэбзэк1и урысыбзэк1и къагъуэтын хуейщ. Лэжьыгъэр щагъэзащ1эк1э къагъэсэбэп Сыкъун Хь.Хь. и тхылъ «Къэбэрдей-шэрджэс-урыс-инджылыз-тырку псалъалъэ сурэтурэ зэхэлъхьахэр» жыуи1эр.

III. Унэ лэжьыгъэр къэпщытэжын.

Къэжэр Петр и «1эщ1агъэл1» усэм гук1э къегъэджэн, нэхъыф1у еджахэр къыхэгъэщын.

IV. Темэщ1эм елэжьын.

1.Тхыгъэм емыджэ щ1ык1э ехьэл1а лэжьыгъэхэр.

Интерактивнэ доскам щылэжьэн

а) Псалъэжьхэр зэхегъэгъувэн, къазэрыгуры1уэр къегъэ1уэтэн:

Лажьэм щхьэхынагъэм уегъэпуд.

Л эжьэрей жьэ егъуэт.

Лэжьыгъэм уегъэлъап1э жьырытэджщ.

- Сыт ахэр зытеухуар? (Лэжьыгъэм теухуащ).

-Нобэ дджыну тыгъэри лэжьыгъэм ц1ыхум и гъащ1эм щи1э мыхьэнэм теухуащ. Абы и ц1эр «Зулий и жыг» , зытхар Нало Заурщ.

- Сыту п1эрэ, а рассказыр зытепсэлъыхьыр?

(Сабийхэм я гугъэхэр къа1уатэ).

- Налом и тхыгъэ дджахэр дигу къэдвгъэгъэк1ыжыт («Нанэ и псэ, дадэ и бзэ», «Бжьыхьэр бейщ», «Сыту уеджэну?», «Лъэрыжэежэх»).

V. Зыгъэпсэхугъуэ дакъикъэ.

Усэр жа1эурэ егъэджак1уэм к1элъыплъурэ абы иужь иту зэпащ1ыж пк1элъейм дэк1уей хуэдэу, и щьэк1э дыдэм пыт кхъужьыр къыпачыну заший хуэдэу.

Кхъужь1эрысэ, 1эрысей!

Сэ жыг щхьэк1эм сыдок1уей.

Щытми дадэ и пк1элъейр,

Арыншауи сыдопщей.

Сыхуейщ кхъужь1эрысэм-

Щхьэк1э дыдэм ф1эсым.

(Нало З.)

VI. Темэщ1эм елэжьын (пыщэн).

1. Тхыгъэр щаджк1э гъэзэщ1апхъэ лэжьыгъэхэр.

а) Рассказым гъэхуауэ, удихьэхыу къауеджэн.

б) Псалъэ гуры1уэгъуейхэм елэжьын.

Триящ - ят1агъуэ щихуащ.

Зэф1эщ1ауэ - къэук1урияуэ.

Щиупщ1ауэ, хэупщ1ат, ириупщ1а – ныкъуэпыупщ1 ящ1ауэ.

Пхъэхуей – пхъэфэ хужь зытелъ жыг лъэпкъ.

(Жыгыр экранымк1э егъэлъэгъун, сабий нэхъ лъэк1ыныгъэ зи1э тегъэпсэлъыхьын).

1. «Зулий и жыг» рассказым езыр- езыру къегъэджэн.

2. Зэджар къазэрыщыхъуар къэщ1эн тестк1э.

- Зэраухыу зэпартэгъухэм лэжьыгъэр зы1эпахри щыуагъэхэр къагъуэт (взаимопроверкэ ящ1).

- «Ф1ы зыщ1э щ1егъуэжыркъым» - щы1эщ адыгэ псалъэжь. Зулий ищ1ам ущ1егъуэжауэ къыщ1эк1ынкъым, сыт щхьэк1э жып1эмэ, а жыгыр баринэшхуэ хъуауэ, и щ1агъым ц1ыхухэм зыщагъэпсэху.

VII. Тхыгъэр яджа иужь ехьэл1а лэжьыгъэхэр.

1.Псынщ1эу къеджэу егъэсэн.

2.Псалъэ гупыр къагъэсэбэпу рассказыр къегъэ1уэтэжын. Классыр гупищу гуэшащ, псалъэ къэгъэсэбэпыпхъэхэ напэ зэрыз иту къа1эрохьэ.

Зыщигъэпск1ауэ, къыздэк1уэжым, зэф1игъэувэжри, къыбгъэдыхьащ, ныкъуэпыупщ1, къэзгъэувыжри, ухъыджэбзыф1щ, сыкъыщ1эк1уар, зыщагъэпсэу, зэригъэхъужар.

Япэу хьэзыр хъу гупыр топсэлъыхьыж.

3. Мы рассказым хэт 1эщ1агъэ псалъэм къик1ыр жегъэ1эн.

- Иджыри сыт хуэдэ мыхьэнэ и1э мы псалъэм?

4.Пхъэхуейм епхауэ сабийхэм нэщэнэхэр жегъэ1эн.

Бжьыхьэм пхъэхуейм и щхьэк1эм къыщыщ1идзауэ и тхьэмпэхэр гъуэжь хъумэ – гъатхэр пасэу къэк1уэнущ.

Пхъэхуейм и лъабжьэ къудамэхэм къыщыщ1идзэрэ и тхьэмпэхэр гъуэжь хъумэ – гъатхэр гувауэщ къыщык1уэнур.

Псы (сок) куэд къыпык1мэ гъэмахуэр щ1ы1эты1эу, уэлбанэу щытынущ.

Бжьыхьэм пхъэхуейм и щхьэк1эм къыщыщ1идзауэ и тхьэмпэхэр пыхумэ, ауэ псори зэуэ пымыщэщмэ – щ1ымахуэр уае хъунущ.

5.Псынщ1эрыпсалъэхэр я бзэр хуэкъутауэ жа1эфу егъэсэн (н.84).

VIII. Яджар къызэщ1экъуэжын.

1. Упщ1эхэм жэуап кърегъэтын:

-Сыт гъэщ1эгъуэну мы урокым къыщыфщ1ар?

- Сыт хуэдэ дерс къыхэфха рассказым?

-Дыкъэзыухъуреихь дунейм дауэ дыхущытын хуей?

2.Лэжьыгъэ ек1уэк1ар къазэрыщыхъуар къэхутэн (рефлексия)

Жыг сурэтым тхьэмпэхэр ф1адзэ, щхьэж зэрылэжьам теухуауэ.

-Сэ сф1эгъэщ1эгъуэнщ, сэ къызгуры1уащ- тхьэмпэ удзыфэ.

-Нобэ сэ хъэрзынэу сылэжьащ, ауэ къызэгугъуэк1ащ – плъыжь.

3. Взаимооценкэ.

-Иджы къывдеджэ ц1ык1ухэм урокым зэрыхэлэжьыхьам оценкэ хуэдгъэувынщ.

-Хэт нобэрей урокым «тху» къихьауэ къэвбжрэ?

- Хэт нобэрей урокым «пл1ы» къихьауэ къэвбжрэ?

- Сытк1э къалэжьа апхуэдэ оценкэ?

-Нт1э, хэт тэмэму мылажьэу, нэхъ хуэмыхуу къэвбжыр?

IX. Унэ лэжьыгъэ: н.84 еджэ, тепсэлъыхьыжын, рассказым сурэт хуэщ1ын.

Къэгъэсэбэпа литературэр

1.Тхылъ «Анэдэлъхубзэ 2-нэ класс» Ержыб Аслъэн «Эльбрус» тхылъ тедзап1э, 2014.

2.Егъэджак1уэхэм папщ1э методическэ тылъ «Анэдэлъхубзэр ет1уанэ классым» Балэ Л.Ф. «Книга» тхылъ тедзап1э, 2013.

3. Нало З. М. «Сабий щэнгъасэ» , Налшык «Эль-фа» 1998.

4. Нало З. М. «Адыгэ псалъэгъэпсахэр» , Налшык «Эльбрус» 2008.

5.Сыкъун Хь.Хь., Сыкъун И.Хь. «Къэбэрдей-шэрджэс-урыс-инджылыз-тырку псалъалъэ сурэтурэ зэхэлъхьахэр»

Приложениехэр

Приложение 1.

Приложение 2.

Лажьэм щхьэхынагъэм уегъэпуд.

Лэжьэрей жьэ егъуэт.

Лэжьыгъэм уегъэлъап1э жьырытэджщ.

Приложение 3.

Приложение 4.

Зыщигъэпск1ауэ, къыздэк1уэжым, зэф1игъэувэжри, къыбгъэдыхьащ, ныкъуэпыупщ1, къэзгъэувыжри, ухъыджэбзыф1щ, сыкъыщ1эк1уар, зыщагъэпсэу, зэригъэхъужар.

Муниципальнэ к1эзонэ общеобразовательнэ 1уэхущ1ап1э

«Къэрэгъэш къужэм и курыт общеобразовательнэ еджап1э № 2»

(Конспект урока по литературному чтению на кабардино-черкесском родном языке во 2 классе в рамках республиканского конкурса «Современный урок родного языка и литературы: опыт, традиции, новаторство», посвященного творчеству З.М.Налоева.)

Зыгъэхьэзырар: Прохладнэ куейм щыщ

Къэрэгъэш курыт еджап1э № 2

и пэщ1эдзэ классхэр езыгъаджэ

Танэ Мадинэ Хьэутий ипхъу.