Геронтология және гериатрия

Геронтология

Орындаған: Рыскалиева А.С

Геронтология - бұл пән,адамның қартаю заңдылығы мен физиологиясын оқытады.

Гериатрия-қарт адамның ауруына арналған және егде жастағы адамның диагностикасы, емі, сонымен қатар қарт жастағы адамдарға медициналық-әлеуметтік көмекті ұйымдастырудағы клиникалық медицинаның бөлімі.

Геронтологияның негізгі міндеттерінің бірі- ерте қартаюдың алдын алу, ескерту, егде және қарт адамдардың өмір жасын ұзартуды қадағалау.

Қарт және егде жастағы адамдардың өмірінің сапасын жақсарту жолын анықтап табу гериатрияның аспектісінің бірі болып табылады.

Қартаюдың сыртқы белгілері

Қартаю кезінде дененің мөлшері мен түрі өзгереді.Дене ұзындығының кішіреюі омыртқааралық дискілерінің нығыздалуы мен еңкіштіктің кәрілік құныстықтың пайда болуына байланысты.Еңкіштік, әсіресе 65 жастан кейін байқалады, бірақ ол жас кезде де пайда болуы мүмкін.Ол өмір тұрмысы мен мүсіннің дербес ерекшеліктеріне байланысты.60 жастан кейін адам бойы бес жыл ішінде орташа 0,5-1 см-ге кішірейеді.

Тістерінің түсуіне байланысты бет мөлшері кішірейеді. Дене компоненттерінде де, әсіресе бұлшық ет массасы мен майлы ұлпаларда өзгерістер болады. 30 жастан кейін ерлерде он жыл ішінде орташа 3 кг бұлшық ет массасының азаюы байқалады.50 жастан кейін ағзадағы майдың мөлшері біршама азаяды.

Терідегі жас ерекшеліктері 40 жастан кейін басталады. Терінің үстіңгі қабаты –эпидермис жұқарады және нығыздалады, алақан мен табандағы тері суретінің бедері тегістеледі.

Тері және май бездерінің азаюына байланысты тері құрғақ, жеңіл болады. Қартаюдың көрнекі белгілері-әжімдер.Дененің басқа бөліктеріне қарағанда, әсіресе адамның бет әлпеті тез өзгереді.

Кәрі адамдардың дене қызуы төмендейді. Бұл қан алмасуыныңнашарлауы мен алмастыру үрдісіне өту жылдамдығының төмендеуімен түсіндіріледі. Температуралық және механикалық тітіркендіргішке егде адамдар терісінің реакциясы төмендейді. 30 жастан бастап шаш көлемі азаяды, олар ағара бастайды, өйткені шаштың буылтығы пигмент жасау мүмкіндігінен айырылады.Егде әйелдер бетінде түктердің пайда болуы жиі кездеседі. Сонымен бірге, қолтық астындағы, қол-аяқтарындағы, маңдайдағы шаштары 60 жастан кейін түсіп қалуы мүмкін.

Қартаю кезеңдері

Адамның қартаю үрдісіне көңіл бөлудің зор болуына қарамастан, осы уақытқа дейін оның дәл анықтамасы анықталған жоқ.Бұл көп салалы үрдісте ағзаның уақыт заңдылығына орай бейімделуге мүмкіншілігінің қысқаруынан ажал құрығына түсуі-заңды құбылыс.

Қартаюдың соңғы кезеңі кәрілік-адам өмір сүру барысында ұшыраған ішкі және сыртқы әсер ету салдарынан ағзаның қызмет тапшылығының өсуінің нәтижесі.Кәріліктің хронологиялық белестерін белгілеу үшін бірнеше талпыныстар жасалды. Тарихтың түрлі кезеңдерінде және әр түрлі елдерде кәріліктің басталуында біраз айырмашылықтар болады.Егде және қарт жастың аралығы шартты.1965 жылы жас кезеңдерін айқындайтын шама белгіленді.

Қартаю фазалары

• Айналысатын істен отставкаға шығу-жұмыс істеуден зейнеткерлікке шығу.Көңілге алу, көңілшектік деңгейі көтеріледі.Өмірге деген көзқарас бұзылады.Қарым-қатынас жасау қажеттілігі артады, туған туысқандарына туысқандық сезімі ұлғаяды.Қоғамдағы өзінің беделі мен билік ету мәртебесін жоғалтпауы үшін, қоғамдық жұмыстарды атқаруды жалғастыруы мүмкін.
• Кәрілік. Қоғамда ештеңемен айналыспау, әлеуметтік рөлі мөлшерінің жойылуы немесе азаюы.Таныс адамдарының тез сиреюі. Дене және ақыл-ой қабілетінің нашарлауы.
• Кәріліктен қаусау. Дене және ақыл-ой қызметінің толық бұзылуы, алжу (маразм).

Кәріліктің екі түрі болады:

Физиологиялық кәрілік -бұл уақытта адам денесіне әсері,

Психологиялық кәрілік -бұл уақыттың адам жанына әсері.

Кәрілікті сезінудің субъективті себептері адамның өз қартаюына көңіл бөлуіне, өз қартаюын айналасындағылардың қартаюымен салыстыруына байланысты.Қартаюды айнада көргендей, әсіресе бөгде адамдар байқайды.Қартаю біртіндеп біліне бастайды, ол байқалмайды. Сол кезде өзін мәңгі жас сияқты көру қиял-сағымы пайда болады.

Қоғамның қарт адамдар туралы қалыптасқан көз-қарасы

• Кәрі адамдардың бәрі бір-біріне ұқсас;
• Егде адамдар қоғамнан аластатылған;
• Кәрі адамдардың бәрінің денсаулықтары әлсіз;
• Зейнеткерлікке шығу әйелдерге қарағанда, ерлерге көп қиындықтар әкеледі;
• Қартайған жаста жыныстық қатынасқа қызығушылық болмайды немесе оған қабілеттері болмайды;
• Кәрі адам оқи алмайды;
• Жасы ұлғайған сайын ақыл-ой сапасы нашарлайды .

Егде адамдардың тамақтану ерекшеліктері

Қартайғанда дұрыс, құнарлы тамақтану физиологиялық қартаю заңдылығының патологиялық қабатталуының алдын алуда маңызды фактор болып табылады.

- Дені сау егде және кәрі адамдардың тамақтануының негізгі принциптері;

- Тамақ рационының күш-қуатының құндылығы дене күш-қуатының таралуына қатаң түрде сәйкес болуы керек;

- Қанда холестерин деңгейін қолайлы ұстап тұруға жағдай жасайтын азық-түлікпен толығуына және химиялық құрамының өзгеруіне байланысты тамақтанудың бағыттылығы болуы қажет.

Тағам рационындағы кондитерлік, ұннан жасалған және майлы етті шектеу қажет.Егде адамға тағаммен бірге тағам талшықтарының жеткілікті мөлшерде түсіп тұруын қамтамасыз ету керек, өйткені бұл жаста іш қату және өт қабатында іркіліс құбылыстары жиі болады .

Назарларыңызға рахмет!